Η ευθύνη γυρίζει από πόρτα σε πόρτα. Μέσα, όλοι κάνουν πως δεν ακούν το χτύπημα. Στην Ελλάδα η ευθύνη είναι πάντοτε καθ’ οδόν. Πηγαίνει από το σπίτι στο σχολείο, από το σχολείο στο υπουργείο, από το υπουργείο στον επόμενο υπουργό. Όλοι ξέρουν προς τα πού να τη στείλουν. Κανείς δεν της ανοίγει την πόρτα.

Μόλις συμβεί κάτι εξοργιστικό, ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Αγανακτούμε. Ζητούμε ελέγχους, παραιτήσεις, παραδειγματικές ποινές. Για λίγες ημέρες μιλάμε σαν να μην έχουμε παραβεί ποτέ κανέναν κανόνα. Ύστερα αλλάζει η είδηση και επιστρέφουμε ήσυχοι στις εξαιρέσεις μας.

Θέλουμε σχολεία που να εμπνέουν σεβασμό. Αν όμως ένας εκπαιδευτικός βάλει όριο στο δικό μας παιδί, ζητούμε εξηγήσεις πριν καν ακούσουμε τι συνέβη. Θέλουμε να προστατεύεται η δημόσια περιουσία. Αν την καταστρέψουν «δικά μας παιδιά», θυμόμαστε αμέσως πόσο δύσκολη είναι η εφηβεία. Θέλουμε αυστηρό κράτος απέναντι στην αυθαιρεσία. Τη δική μας περίπτωση, βέβαια, οφείλει να την καταλάβει.

Αυτό δεν σημαίνει πως ο εκπαιδευτικός έχει πάντα δίκιο ή πως το κράτος λειτουργεί πάντα σωστά. Καμιά ιδιότητα δεν απαλλάσσει κάποιον από την ευθύνη για τις πράξεις του. Μια άστοχη συμπεριφορά στο σχολείο πρέπει να εξετάζεται. Το ίδιο και μια επίθεση εναντίον εκπαιδευτικού. Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσουμε τη μία πράξη για να καταδικάσουμε την άλλη. Κι όμως, συχνά διαλέγουμε στρατόπεδο προτού μάθουμε τα γεγονότα. Η κρίση απαιτεί κόπο· η αγανάκτηση προσφέρεται έτοιμη.

Στο μεταξύ, ζητούμε από το σχολείο κάτι σχεδόν αδύνατο: να διδάξει στα παιδιά όρια χωρίς να δυσαρεστήσει κανέναν. Στο σπίτι, η λέξη «ευθύνη» χάνει συχνά το νόημά της μόλις πλησιάσει το δικό μας παιδί. Για το λάθος υπάρχει πάντα μια εξήγηση. Για τη ζημιά ένας άλλος υπαίτιος. Για τη συνέπεια μια ένσταση.

Ένα παιδί χρειάζεται προστασία. Χρειάζεται όμως και την ευκαιρία να πει «έφταιξα», να επανορθώσει και να συνεχίσει. Αν το απαλλάσσουμε κάθε φορά από τις συνέπειες των πράξεών του, δεν το βοηθούμε να σταθεί στα πόδια του. Του μαθαίνουμε να περιμένει πως κάποιος άλλος θα δώσει τις εξηγήσεις στη θέση του.

Μεγαλώνοντας, πολλοί από εμάς κρατάμε την ίδια ευκολία. Ο άλλος παρακάμπτει τον κανόνα και είναι επιτήδειος. Εμείς τον παρακάμπτουμε και «δεν γινόταν αλλιώς». Ο άλλος εξασφαλίζει αθέμιτη εξυπηρέτηση και αγανακτούμε. Για τη δική μας βρίσκουμε μια λέξη πιο ευγενική. Δεν αλλάζει η πράξη. Αλλάζει το πρόσωπο που την έκανε.

Ασφαλώς οι θεσμοί έχουν ευθύνη. Οφείλουν να ορίζουν σαφείς κανόνες, να ελέγχουν χωρίς διακρίσεις και να επιβάλλουν συνέπειες. Όταν δεν το κάνουν, η παρανομία βρίσκει χώρο και η εμπιστοσύνη διαλύεται. Αλλά η αδράνεια των θεσμών δεν μας απαλλάσσει από τις δικές μας επιλογές. Το ότι κάποιος δεν μας εμπόδισε δεν σημαίνει ότι δεν ξέραμε τι κάναμε.

Εδώ βρίσκεται μια φτώχεια που δεν καταγράφεται σε οικονομικούς πίνακες. Είναι η φτώχεια της κρίσης που γίνεται αυστηρή μόνο όταν εξετάζει τους άλλους. Δεν χρειάζεται να πούμε πως «όλοι φταίμε». Πρόκειται για τόσο γενική ομολογία, ώστε στο τέλος δεν δεσμεύει κανέναν. Αρκεί να αναγνωρίσουμε κάτι στενότερο και δυσκολότερο: πότε φταίμε εμείς.

Ο επόμενος ένοχος θα βρεθεί. Για το δικό μας μερίδιο θα μιλήσει κανείς;

(Πηγή: pemptousia.gr)

ΣΧΕΤΙΚΑ:

Η αυστηρότητα προς τους άλλους και η επιείκεια προς τον εαυτό μας

Η ευθύνη δεν χάνεται απότομα, διαβρώνεται σιωπηλά