«Εκείνος που επέλεξε να είναι δούλος του Θεού φοβάται μόνον τον Θεό, τον Κύριό του. Ενώ εκείνος που δεν φοβάται τον Θεό, συχνά φοβάται ακόμα και τη σκιά του»
Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος
«Χριστιανός άθεος» ή πιστεύοντας στον Θεό, αλλά ζώντας σαν Αυτός να μην υπάρχει (Πρωτοπρ. Χριστόφορος Χρόνης, Δρ. Θεολογίας-Μ.Α Φιλοσοφίας)
Δημοσιεύθηκε στις 5 Νοεμβρίου, 2026
Η έκφραση «χριστιανός άθεος» αποτελεί εκ πρώτης όψεως οξύμωρο σχήμα, δεδομένου ότι συνδυάζει δύο φαινομενικά αντιφατικούς όρους. Ωστόσο, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι η συγκεκριμένη αντιφατική έκφραση περιγράφει μια πολύπλευρη πνευματική πραγματικότητα, που αναδεικνύει με αυξανόμενη ένταση, την απόσταση ανάμεσα στην ομολογία της πίστης και την πραγματική υπαρξιακή συμμετοχή στη ζωή του Θεού.[1]
Η βιβλική παράδοση αναφέρεται επανειλημμένα στον κίνδυνο μίας «νεκρής πίστεως», δηλαδή μίας πίστεως που δεν συνοδεύεται από έργα, όπως αναπτύσσεται ρητώς στην καθολική επιστολή του Ιακώβου.[2] Επιπλέον, συναντούμε την πραγματικότητα της υποκριτικής λατρείας, όταν ο άνθρωπος τιμά τον Θεό με τα χείλη, ενώ η καρδιά του παραμένει μακριά απ’ Αυτόν.[3] Από τα αποστολικά μάλιστα χρόνια, η Εκκλησία βρέθηκε αντιμέτωπη με το φαινόμενο εκείνων των «αθέων πιστών», εκείνων που είχαν μόνο μία επιφανειακή εξωτερική μορφή ευσέβειας, αλλά ταυτόχρονα είχαν αρνηθεί τη δύναμη αυτής. Οι Πατέρες της Εκκλησίας ερμήνευσαν την κατάσταση αυτή όχι απλώς ως ηθική αδυναμία, αλλά ως απώλεια της ζωντανής και προσωπικής σχέσης με τον Χριστό, που καλείται να αποκαταστήσει η μετάνοια, η προσευχή και η μυστηριακή ζωή.
Στο σύγχρονο κοινωνικό και πολιτισμικό γίγνεσθαι, όπου κυριαρχούν η εκκοσμίκευση, ο ατομικισμός, ο σχετικισμός, ο άκρατος και άκριτος δικαιωματισμός και η λειτουργική «κατανάλωση» της θρησκείας, το φαινόμενο του «χριστιανού αθέου» καθίσταται ολοένα και πιο διαδεδομένο. Συχνά η πίστη περιορίζεται σε μια θεωρητική αποδοχή, σε μια απλή πολιτισμική ταυτότητα ή ακόμα και σε έναν «ασφαλιστικό μηχανισμό» απέναντι στον θάνατο, χωρίς να παράγει ουσιαστική υπαρξιακή μεταμόρφωση στον άνθρωπο. Η στοχευμένη αντιμετώπιση αυτής της εσωτερικής κρίσης προϋποθέτει από την Εκκλησία μια ποιμαντική προσέγγιση που δεν αρκείται στην καταγγελία, αλλά παρακινεί τον άνθρωπο να εισέλθει ξανά σε μια βαθύτερη και ζωντανή σχέση με τον Ζώντα Θεό.
Επομένως, ο όρος «χριστιανός άθεος» δεν πρέπει να ερμηνευτεί απλώς ως κριτική προς όσους επιδεικνύουν «ελλιπή» πίστη, αλλά ως ένα πνευματικό σύμπτωμα που απαιτεί από την Εκκλησία να προβεί σε εσωτερική αυτοκριτική και να καλλιεργήσει ποιμαντικές παρεμβάσεις με υπευθυνότητα και ευαισθησία. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που δεν αφορά αποκλειστικά τον «άλλον», αλλά συχνά αντανακλά και πτυχές της δικής μας προσωπικής ζωής, ειδικά όταν αυτή απομακρύνεται από την καθημερινή εμπειρία της χάριτος.
Ο Οριενταλισμός, οι σιωπές της ιστορίας …και ο Παπαδιαμάντης (Αντώνης Σμυρναίος, Καθ. Νεοελληνικής Ιστορίας, Ιστορίας της Νεοελλ. Εκπαίδευσης και Διδακτικής της Ιστορίας ΠΤΔΕ, Παν. Θεσσαλίας)
Δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου, 2026
Στα 1978 ο Αμερικανοπαλαιστίνιος διανοητής Έντουαρντ Σαΐντ δημοσίευσε το εμβληματικό έκτοτε βιβλίο του Οριενταλισμός, καταδικάζοντας με αυτό την δυτικοκεντρική αντίληψη του 18ου και του 19ου αιώνα για τις κοινωνίες της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής. Αυτές εκλήφθηκαν συλλήβδην ως στατικές, παθητικές, ανοργάνωτες και οπισθοδρομικές, σε αντίθεση με τις δυτικές κοινωνίες που εκλαμβάνονταν εκ προοιμίου ως ανεπτυγμένες και προοδευτικές, λογικές και ευέλικτες. Ο Οριενταλισμός αυτός αποτελούσε ουσιαστικά «ένα εργαλείο δυτικής προβολής και θέλησης για τη διακυβέρνηση της Ανατολής», επακόλουθο της διαρκούς ισχυο-θηρίας των δυτικών, η οποία εκφραζόταν όχι μόνο πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά αλλά πλέον και πολιτιστικά, επιβάλλοντας έτσι πάνω της το Βάρος του Λευκού Ανθρώπου, όπως υπερηφανευόταν ο Ρ. Κίπλιγκ.
Οι εγκαυστικές εικόνες τού Σινά (Φώτιος Σχοινάς, Δρ. Φιλοσοφίας)
Δημοσιεύθηκε στις 3 Νοεμβρίου, 2026
Ἡ Μονή τῆς ἁγίας Αἰκατερίνης τοῦ Σινᾶ εἶναι ἡ ἀρχαιότερη ἐν λειτουργίᾳ μονή τῆς Ὀρθοδοξίας.[1] Ἱδρύθηκε τόν 6ο αἰῶνα ἀπό τόν Ἰουστινιανό καί ἔκτοτε ἀποτελεῖ ζωντανή μοναστική ὀντότητα μέχρι σήμερα. Δηλαδή 16 αἰῶνες ἀδιάκοπης ζωῆς καί λειτουργίας. Ἐπίσης διαθέτει τήν πλουσιότερη καί ἀντιπροσωπευτικότερη συλλογή Βυζαντινῶν εἰκόνων, ὁρισμένες ἀπό τίς ὁποῖες εἶναι πρωϊμότατες καί χρονολογοῦνται ἤδη ἀπό τόν 6ο αἰῶνα μ.Χ. Ὅπως ἔχει γραφεῖ, «δέν ὑπάρχει καμμία ἄλλη συλλογή εἰκόνων ἐκτός Σινᾶ, πού νά ἐπιτρέπει τή μελέτη τους χωρίς διακοπή ἀπό τόν 6ο αἰ. ὥς σήμερα».[2] Ἡ ἰδιομορφία αὐτή καί συνάμα τό μοναδικό αὐτό «προνόμιο» τῆς Μονῆς τοῦ Σινᾶ ὀφείλεται πρῶτον ὅτι εἶναι τό ἀρχαιότερο χριστιανικό μοναστῆρι σέ ἀδιάκοπη λειτουργία ἀπό τόν 6ο αἰῶνα, καί δεύτερον ὅτι περιέχει καί εἰκόνες τῆς προεικονομαχικῆς περιόδου. Πολύ συνέβαλε καί τό ξηρό κλῖμα τῆς ἐρήμου στή διατήρηση τῶν παλαιοτάτων εἰκόνων.Ἐπίσης σημαντική εἶναι ἡ συμβολή τοῦ γεγονότος ὅτι ἀπό τό 633 μ.Χ., ἄρα καθ’ὅλη τήν εἰκονομαχική περίοδο βρίσκεται ἐκτός τῶν συνόρων τῆς Βυζαντινῆς/Ρωμαϊκῆς ἐπικράτειας. Ὑπάρχουν ἀντιπροσωπευτικά δείγματα εἰκόνων ἀπό ὅλες τίς βυζαντινές καί μεταβυζαντινές περιόδους∙ καί ἀπό τήν πρώϊμη Βυζαντινή τέχνη, τήν προεικονοκλαστική περίοδο, ὅπως ἤδη ἔχουμε πεῖ, τήν μεσοβυζαντινή τέχνη, τήν ὑστεροβυζαντινή, τήν παλαιολόγεια ἐποχή, τήν μεταβυζαντινή καί ἀδιάκοπα μέχρι τή σημερινή ἐποχή.
Κατά τόν καθηγητή Ἀθανάσιο Παλιούρα «μεγαλύτερη ἱστορική καί καλλιτεχνική ἀξία ἔχουν οἱ λεγόμενες κηρόχυτες ἤ ἐγκαυστικές εἰκόνες».[3] Ἡ ἐγκαυστική τεχνική ἐχρησιμοποιεῖτο ἤδη ἀπό τήν ἀρχαιότητα καί ἦταν ἐν χρήσει μέχρι τόν 7ο μ.Χ. αἰ. Οἱ εἰκόνες αὐτές ἀνήκουν στήν πρώϊμη, προεικονομαχική περίοδο καί ὁρισμένες ἀπό αὐτές φέρουν ἀξιοσημείωτη ὁμοιότητα μέ τά νεκρικά πορτραῖτα τοῦ Φαγιούμ. Ὅθεν θά περιορισθοῦμε σ’αὐτές.
Τι να κάνουμε όταν μας αδικούν; (Γέροντας Ευστράτιος Γκολοβάνσκι)
Δημοσιεύθηκε στις 2 Νοεμβρίου, 2026
Όταν μας αδικούν, πρέπει να υπομένουμε με μακροθυμία και ανεξικακία σαν γνήσιοι μαθητές και μιμητές του Χριστού, που βρίσκεται πάντα κοντά μας. «Γιατί αξία έχει το να υπομένει κανείς δοκιμασίες και να πάσχει άδικα, έχοντας συνείδηση της παρουσίας του Θεού», λέει ο απόστολος Πέτρος. «Τι αξία θα είχε, αλήθεια, αν υπομένατε βασανισμούς για κάτι κακό που κάνατε; Αν, όμως, κάνετε το καλό και σας κακομεταχειρίζονται, και παρ’ όλα αυτά δείχνετε υπομονή, τότε θα έχετε την ευλογία του Θεού. Σ’ αυτό σας κάλεσε ο Χριστός που πέθανε για σας, αφήνοντάς σας το υπόδειγμα, για να βαδίσετε στ’ αχνάρια Του. Αυτός τις λοιδορίες δεν τις ανταπέδιδε και, όταν έπασχε, δεν απειλούσε» (Α’ Πέτρ. 2:19-21,23). Γι’ αυτό, όπως μας συμβουλεύει ο ίδιος απόστολος, δεν πρέπει να αντιδρούμε στο κακό με κακό και στη βρισιά με βρισιά, αλλά με ευλογίες (Α’ Πέτρ. 3:9) και με συγχωρητικότητα, όπως ο Χριστός, που, κρεμασμένος στο σταυρό, προσευχόταν για τους άνομους σταυρωτές Του: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους, δεν ξέρουν τι κάνουν» (Λουκ. 23:34).
Ο άνθρωπος στο όριο του αυτοπροσδιορισμού: Ακραίος δικαιωματισμός, ανθρώπινη αξία και η ευθύνη της αλήθειας (π. Ηλίας Γ. Διακουμάκος, Πρεσβύτερος)
Δημοσιεύθηκε στις 31 Οκτωβρίου, 2026
Πρόλογος
Η θλίψη μιας εποχής, που δυσκολεύεται
να ορίσει τον άνθρωπο
Υπάρχουν ειδήσεις που περνούν γρήγορα από μπροστά μας και χάνονται μέσα στον αδιάκοπο θόρυβο της επικαιρότητας.
Υπάρχουν, όμως, και άλλες που, ακόμη κι αν παρουσιάζονται ως παράδοξες ή περιθωριακές, λειτουργούν σαν ρωγμές επάνω στον καθρέφτη του πολιτισμού.
Μας αναγκάζουν
* να σταθούμε,
* να συλλογισθούμε και
* να αναρωτηθούμε
όχι μόνον τι συμβαίνει γύρω μας, αλλά κυρίως τι συμβαίνει μέσα μας.
Το δημοσίευμα, που γίνεται αφορμή για το κείμενο αυτό, αναφέρεται
* σε ανθρώπους, οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται ως ζώα και
* σε αυστηρή ανακοίνωση του Συλλόγου Κτηνιάτρων της Πορτογαλίας,
με την οποία οι κτηνίατροι καλούνται να μη δέχονται ανθρώπους ως κτηνιατρικά περιστατικά.
Πίσω από το ασυνήθιστο γεγονός δεν βρίσκεται απλώς μια ιδιορρυθμία. Αναδύεται ένα βαθύ ανθρωπολογικό ερώτημα: Μέχρι πού μπορεί να φθάσει ο αυτοπροσδιορισμός και από ποιο σημείο και έπειτα η κοινωνία οφείλει να θέσει όρια για να προστατεύσει τον ίδιο τον άνθρωπο;
Η πρώτη μας στάση δεν μπορεί να είναι ο χλευασμός. Κάθε άνθρωπος, ακόμη και όταν εκφράζει μια αντίληψη που μας φαίνεται ακραία, παραμένει ανθρώπινο πρόσωπο.
Φέρει
* ιστορία,
* τραύματα,
* μοναξιά,
* επιθυμίες,
* ανάγκη αποδοχής και, ίσως,
* μια κραυγή,
που δεν κατορθώνει να ειπωθεί διαφορετικά.
Η ηθική ποιότητα ενός πολιτισμού φαίνεται, ακριβώς, από το αν μπορεί
* να διαφωνεί, χωρίς να εξευτελίζει·
* να θέτει όρια, χωρίς να συντρίβει και
* να υπερασπίζεται την αλήθεια, χωρίς να αρνείται την αγάπη.
Ωστόσο, η απουσία χλευασμού δεν σημαίνει απουσία κρίσης. Ο σεβασμός προς το πρόσωπο δεν μας υποχρεώνει να θεωρούμε αληθή κάθε αντίληψη που έχει το πρόσωπο για τον εαυτό του.
Στην εποχή μας η λέξη «δικαίωμα» έχει αποκτήσει σχεδόν ιερό χαρακτήρα.
Και δικαιολογημένα, διότι η ιστορία είναι γεμάτη από
* ταπείνωση,
* βία και
* αποκλεισμούς,
που γεννήθηκαν, όταν τα δικαιώματα καταπατήθηκαν.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν
* κάθε επιθυμία απαιτεί να αναγνωρισθεί ως αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα και
* κάθε προσωπική αυτοερμηνεία ζητά από την κοινωνία να αναστείλει την πραγματικότητα.
Τότε ο δικαιωματισμός παύει να προστατεύει το πρόσωπο και κινδυνεύει να το εγκλωβίσει στην αυθαιρεσία της στιγμιαίας επιθυμίας.
Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να σεβόμαστε τους ανθρώπους. Αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο. Το ερώτημα είναι αν ο σεβασμός ταυτίζεται με την άκριτη επικύρωση κάθε αυτοπροσδιορισμού.
Το παρόν κείμενο γράφεται
* με θλίψη, όχι με οργή
* με αγωνία, όχι με διάθεση καταδίκης.
Διότι πίσω από το φαινόμενο διακρίνεται η βαθύτερη κρίση του σύγχρονου ανθρώπου: Η δυσκολία να αποδεχθεί ότι η ελευθερία δεν είναι δημιουργία του εαυτού από το μηδέν, αλλά υπεύθυνη πραγμάτωση ενός προσώπου που υπάρχει ήδη μέσα
* σε ένα σώμα,
* σε μια ιστορία,
* σε μια σχέση και
* σε έναν κοινό κόσμο.
