Σύνοψη
Το 1968, μια ειδικά συσταθείσα επιτροπή καθηγητών του Χάρβαρντ
("ad hoc committee of Harvard"), επαναπροσδιόρισε δημοσίως
την έννοια του θανάτου ως «εγκεφαλικό θάνατο». Ποια συμφέροντα και ποια
ζητήματα έκαναν επιτακτική την επαναδιατύπωση του ορισμού του θανάτου και
διαμόρφωσαν το «πνεύμα» αυτής της πολιτικής η οποία έθεσε προηγούμενο για το
μέλλον; Η παρούσα εργασία παρουσιάζει μια ιστορική μελέτη των αρχείων της ειδικής
επιτροπής του Χάρβαρντ και των πεπραγμένων μιας διεθνούς διάσκεψης περί θεμάτων
ηθικής τάξης σχετικά με τη μεταμόσχευση οργάνων, καθώς και μια ανασκόπηση της
ιατρικής βιβλιογραφίας και των μέσων ενημέρωσης κατά τις δεκαετίες που
προηγήθηκαν του επαναπροσδιορισμού του θανάτου. Αυτή η ανάλυση των τεχνολογικών
και επαγγελματικών φορέων που συμμετείχαν στον επαναπροσδιορισμό του θανάτου το
1968 θέτει υπό αμφισβήτηση δύο γενικά αποδεκτές θέσεις: ότι η τεχνολογική
«πρόοδος», κυρίως στους τομείς της τεχνητής υποστήριξης ζωτικών λειτουργιών και
της ηλεκτροεγκεφαλογραφίας, κυριολεκτικά δημιούργησε εγκεφαλικά νεκρά σώματα
και υπαγόρευσε (αντιστοίχως) τα ειδοποιά χαρακτηριστικά τους, καθώς και ότι ο
ορισμός του εγκεφαλικού θανάτου από την επιτροπή του Χάρβαρντ αποτέλεσε καθαρή
απώλεια της αυτονομίας της ιατρικής επιστήμης. Η αλήθεια είναι ότι σε όλη τη
διάρκεια της δεκαετίας του ’60 ερευνητές της ιατρικής έθεταν υπό αμφισβήτηση
και συζητούσαν πολλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του συνδρόμου εγκεφαλικού
θανάτου, ενώ συμφέροντα συνδεόμενα με τις μεταμοσχεύσεις – ίσως περισσότερο με
αυτές του νεφρού παρά της καρδιάς – έπαιξαν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη
διαμόρφωση των τελικών κριτηρίων που ετέθησαν από το Χάρβαρντ το 1968. Είναι
επίσης αμφίβολο αν ο ορισμός του Χάρβαρντ για τον εγκεφαλικό θάνατο από
πολυεπιστημονική επιτροπή υπονόμευσε το κύρος και την αυτονομία της ιατρικής. Η
Ειδική Επιτροπή του Χάρβαρντ μπορεί να μην πέτυχε την καθιέρωση οριστικών,
αδιαφιλονίκητων κριτηρίων προσδιορισμού του εγκεφαλικού θανάτου και τη
διασφάλιση της συνεπούς εφαρμογής τους σε όλες τις κλινικές περιπτώσεις
εγκεφαλικού θανάτου. Κέρδισε, ωστόσο, σημαντικό έδαφος για τα συμφέροντα του
τομέα των μεταμοσχεύσεων και άλλων ιατρικών τομέων, (1) καθιερώνοντας τον
εγκεφαλικό θάνατο ως τεχνικό «γεγονός» και τον ορισμό του εγκεφαλικού θανάτου
ως άσκηση για τους θεωρητικούς της ιατρικής, (2) καλώντας εξωιατρικούς ειδικούς
σε θέματα ηθικής και εκπροσώπους των επιστημών του ανθρώπου για να υποστηρίξουν
τον τεχνικό επαναπροσδιορισμό του θανάτου, και (3) επιτυγχάνοντας τη συμμετοχή
χειρουργών-μεταμοσχευτών στον επαναπροσδιορισμό του θανάτου και επιχειρώντας
(ανεπιτυχώς, είναι η αλήθεια) να εξασφαλίσει τη μη εξαίρεσή τους από την
καθαυτό διάγνωση του θανάτου σε επιμέρους περιπτώσεις.
© 1997 Elsevier Science Ltd.
Λέξεις-κλειδιά: εγκεφαλικός θάνατος, ηθική, μεταμόσχευση,
ιατρική τεχνολογία
