ΠΑΛΑΙΟΔΙΑΘΗΚΙΚΑ
Σχόλιο στό Στ´ ἀνάγνωσμα τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς γιορτῆς τῶν Θεοφανίων
Βασιλειῶν Δ΄ (κεφ. ε΄, 9-14)
9 Καὶ ἦλθε Ναιμὰν ἐν ἵππῳ καὶ ἅρματι καὶ ἔστη ἐπὶ θύρας οἴκου Ἑλισαιέ. 10 Καὶ ἀπέστειλεν Ἑλισαιὲ ἄγγελον πρὸς αὐτὸν λέγων· Πορευθεὶς λοῦσαι ἑπτάκις ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ ἐπιστρέψει ἡ σάρξ σού σοι, καὶ καθαρισθήσῃ. 11 Καὶ ἐθυμώθη Ναιμὰν καὶ ἀπῆλθε καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ εἶπον ὅτι πρός με πάντως ἐξελεύσεται καὶ στήσεται καὶ ἐπικαλέσεται ἐν ὀνόματι Θεοῦ αὐτοῦ, καὶ ἐπιθήσει τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὸν τόπον καὶ ἀποσυνάξει τὸ λεπρόν· 12 οὐχὶ ἀγαθὸς Ἀβανὰ καὶ Φαρφὰρ ποταμοὶ Δαμασκοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ ὕδατα Ἰσραήλ; οὐχὶ πορευθεὶς λούσομαι ἐν αὐτοῖς καὶ καθαρισθήσομαι; καὶ ἐξέκλινε καὶ ἀπῆλθεν ἐν θυμῷ. 13 Καὶ ἤγγισαν οἱ παῖδες αὐτοῦ καὶ ἐλάλησαν πρὸς αὐτόν· Μέγα λόγον ἐλάλησεν ὁ προφήτης πρὸς σέ· οὐχὶ ποιήσεις; καὶ ὅτι εἶπε πρὸς σέ, λοῦσαι καὶ καθαρίσθητι. 14 Καὶ κατέβη Ναιμὰν καὶ ἐβαπτίσατο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἑπτάκις κατὰ τὸ ρῆμα Ἑλισαιέ, καὶ ἐπέστρεψεν ἡ σάρξ αὐτοῦ ὡς σάρξ παιδαρίου μικροῦ, καὶ ἐκαθαρίσθη.
Ἡ γιορτή τῶν Θεοφανίων ἀποτελεῖ τήν πρώτη μεγάλη ἐκκλησιαστική πανήγυρη τοῦ νέου πολιτικοῦ ἔτους. Πρόκειται γιά μία ἀπό τίς ἀρχαιότερες χριστιανικές γιορτές, ἀφιερωμένη γενικά στή φανέρωση τοῦ Θεοῦ στόν κόσμο. Ἀργότερα, ὅταν θεσπίστηκε ἡ γιορτή τῶν Χριστουγέννων, ἡ 6η Ἰανουαρίου ἀφιερώθηκε στήν ἀνάμνηση τῆς βάπτισης τοῦ Ἰησοῦ, διατηρώντας ὅμως τό ὄνομα καί τό περιεχόμενο τῆς γιορτῆς, καθώς ἡ βάπτιση τοῦ Ἰησοῦ στόν ποταμό Ἰορδάνη συνοδεύεται ἀπό μιά θεοφάνεια, κατά τήν ὁποία ἀποκαλύπτεται στόν κόσμο ὁ Τριαδικός Θεός.
Σύμφωνα μέ τό λειτουργικό τυπικό τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ἡ ἀκολουθία τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς γιορτῆς τῶν Θεοφανίων περιλαμβάνει 13 ἀναγνώσματα ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη. Στούς ἐνοριακούς ναούς ὅμως διαβάζονται συνήθως μόνον τρία γιά λόγους συντομίας. Πρόκειται γιά τό πρῶτο (Γεν 1:1-13), τό πέμπτο (4Βα 2:6-14) καί τό ἕκτο (4Βα 5:9-14) ἀπό τά ἀναγνώσματα πού προβλέπονται.
Τό ἕκτο ἀνάγνωσμα προέρχεται ἀπό τό Δ´ βιβλίο τῶν Βασιλειῶν, στό ὁποῖο περιγράφονται τά τελευταῖα χρόνια τῶν βασιλείων τοῦ Ἰσραήλ καί τοῦ Ἰούδα ὥς τήν καταστροφή τους ἀπό τά στρατεύματα τῶν Ἀσσυρίων καί τῶν Βαβυλωνίων ἀντίστοιχα, καλύπτοντας μιά περίοδο 260 ἐτῶν περίπου. Μεταξύ τῶν ἱστορικῶν πληροφοριῶν περιλαμβάνονται καί ἀφηγήσεις γιά τούς προφῆτες Ἠλία (1:1-2:11) καί Ἐλισαῖο (2:12-9:10· 13:1-25). Ἡ περικοπή 5:9-14 ἀποτελεῖ μέρος τῆς εὐρύτερης ἀφήγησης πού καλύπτει ὁλόκληρο τό κεφ. 5 τοῦ βιβλίου καί ἀναφέρεται στή θαυμαστή θεραπεία τοῦ Ναιμάν, ἀρχιστρατήγου τοῦ συριακοῦ στρατοῦ, ἀπό τόν προφήτη Ἐλισαῖο. Τό κύριο θέμα τῆς ἀφήγησης εἶναι ὅτι ὁ Θεός δέν εἶναι μόνον Θεός τοῦ Ἰσραήλ, ἀλλά τοῦ κόσμου ὁλόκληρου (πρβλ. 3Βα 17:8-24) καί ἀναγνωρίζεται ὡς ὁ μόνος πραγματικός Θεός (πρβλ. 3Βα 18:20-40). Ἡ ἀφήγηση ἀναδεικνύει τό μέγεθος τῆς πρόνοιας τοῦ Θεοῦ ἀκόμα καί γιά τούς ἐχθρούς τοῦ Ἰσραήλ καί τήν ἀντίθεση μεταξύ πίστης καί ἀπιστίας, καθώς τόσο ὁ βασιλιάς τῶν Ἀραμαίων ὅσο καί οἱ δοῦλοι τοῦ Ναιμάν ἐμφανίζονται νά πιστεύουν στή δύναμη τοῦ Ἐλισαίου, ἐνῶ, κατά εἰρωνικό τρόπο, ὁ ἴδιος ὁ Ναιμάν καί ὁ βασιλιάς τοῦ Ἰσραήλ δέν πιστεύουν ὅτι ἡ θεραπεία εἶναι δυνατή.
