Ο πόλεμος του ΒΡΑ (Ευρυδίκη Μπέρση)

ygeia


Οι επιστήμονες του έχουν κηρύξει πόλεμο, οι βιομηχανίες το υπερασπίζονται κι εμείς ερχόμαστε καθημερινά σε επαφή με την επικίνδυνη ουσία που βρίσκεται σχεδόν παντού, από τις κονσέρβες και τα κουτάκια αναψυκτικών μέχρι τα μπιμπερό.
 

Κουτάκια αναψυκτικών; Κομ­μένα! Κονσέρβες παντός εί­δους και περιεχομένου; Αντίο! Σκληρά πλαστικά μπι­μπερό; Στα σκουπίδια! Αυτά τα αντικείμενα και πολλά άλ­λα -όπως οι πλαστικοί φακοί στα γυαλιά μας, τα σφραγίσματα στα δόντια μας και τα cd στα ράφια μας περιέχουν τη χημική ουσία ΒΡΑ (δισφαινόλη Α). Όπως θα περίμενε κανείς για ένα συστα­τικό που έρχεται σε επαφή με τρόφιμα και βρίσκεται σε τόσο ευρεία χρήση, το ΒΡΑ κάποτε εγκρίθηκε ως κατάλληλο γι’ αυτούς τους σκοπούς. Μό­νο που τώρα, οι εποπτικές αρχές σε όλο τον κόσμο έχουν αρχίσει να αμφιβάλλουν. Το 2008, ο Καναδάς απαγόρευσε τη χρήση ΒΡΑ σε όλα τα βρεφικά μπιμπερό, ενώ ανάλογες απαγορεύσεις ισχύουν σε δέκα αμερικανικές πόλεις και πολιτείες. Τα μπιμπερό αυτά συνεχίζουν, βέβαια, να πω­λούνται κανονικότατα στην Ελλάδα… Από 1ης Ιουλίου 2010 τίθεται σε εφαρμογή η απαγόρευση της δισφαινόλης Α για όλα τα προϊόντα που απευθύνονται στις ηλικίες 0 – 3 ετών στη Δανία, ενώ πριν από λίγες εβδομάδες το γερμανικό υπουργείο Περι­βάλλοντος συνέστησε στους καταναλωτές να αποφεύγουν το ΒΡΑ – όχι μόνο στα βρεφικά μπουκάλια, αλλά παντού. Η αμερι­κανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμά­κων, εξάλλου, που μέχρι πρόπερσι το χα­ρακτήριζε ασφαλές, φέτος ανέκρουσε πρύμναν και δήλωσε ότι η συγκεκριμένη ουσία προκαλεί «κάποιες ανησυχίες». Τώρα, διε­νεργεί επισκόπηση του τεράστιου όγκου επιστημονικών ερευνών. Το πόρισμα ανα­μένεται στα τέλη του 2011.

Πολύ νωρίτερα, μέσα στις επόμενες ημέ­ρες, περιμένουμε τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διατροφικής Ασφά­λειας (EFSA), που θα εξετάζει αν η δανέζι­κη απαγόρευση πρέπει να εφαρμοστεί σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Η χημική βιο­μηχανία, βέβαια, και οι βιομηχανίες αναψυ­κτικών και κονσερβών παλεύουν με νύχια και με δόντια για να αποτρέψουν ή να καθυστερήσουν αυτό το καταστροφικό για τα συμφέροντά τους ενδεχόμενο. «Το ΒΡΑ δεν βλάπτει», ισχυρίζονταν στην αρχή, για να περάσουν στο ότι «το ΒΡΑ δεν βλάπτει στις απειροελάχιστες δόσεις στις οποίες το κα­ταναλώνουμε» και, τελικά, στο μόνο επι­χείρημα που πραγματικά φαίνεται να τις απασχολεί: «Δεν διαθέτουμε εναλλακτική λύση». Τουλάχιστον όχι εξίσου οικονομική και πρακτική.

Το μακρύ χέρι της βιομηχανίας στις έρευνες

Αν είχατε την υπομονή να διαβάσετε έως εδώ, τότε σίγουρα έχετε αρχίσει να αναρω­τιέστε τι, τέλος πάντων, μπορεί να πάθει κα­νείς καταναλώνοντας ΒΡΑ. Η απορία ίσως είναι πιο πιεστική αν κρατάτε ένα αναψυ­κτικό στο χέρι σας, αν μόλις αδειάσατε μια κονσέρβα με έτοιμη σάλτσα πάνω στα μακαρόνια σας ή αν ετοιμάζεστε να δώσετε στο μωρό σας το επόμενο γεύμα του. Η απά­ντηση είναι ότι δεν ξέρουμε ακριβώς. Κά­ποιες έρευνες ενοχοποιούν το ΒΡΑ για ορ­μονικές διαταραχές, βλάβες του νευρικού συστήματος και καρκίνο του μαστού και του προστάτη. Οι Δανοί το απαγόρευσαν με βά­ση έρευνες που δείχνουν ότι μπορεί να προ­καλεί μαθησιακές δυσκολίες. Οι Γερμανοί επικαλέστηκαν την «αρχή της προφύλα­ξης», σύμφωνα με την οποία, ακόμη κι αν οι βλαβερές επιδράσεις δεν είναι 100% απο­δεδειγμένες, προέχει η προστασία της δη­μόσιας υγείας.

Μία από τις πιο μεγάλες πρόσφατες με­λέτες σχετικά με το ΒΡΑ, με επικεφαλής τον Ντόναλντ Σταμπ, της εταιρείας ερευνών Wil Research Laboratories, κατέληξε στο συ­μπέρασμα ότι η ουσία είναι αβλαβής, αφού  τα ποντίκια του εργαστηρίου χρειάστηκαν πο­λύ υψηλές δόσεις προκειμένου να παρουσιά­σουν αλλοιώσεις. Οι εργοδότες των ερευνη­τών; Bayer Material Science, The Dow Chemical Co., SABIC Innovative plastics, Polycarbonate Business Unit / American Chemistry Council… Τα ευκόλως εννοούμε­να, δηλαδή, παραλείπονται.

«Οι φόβοι είναι ανορθολογικοί. Ο κόσμος φοβάται αυτό που δεν βλέπει και δεν καταλα­βαίνει. Κάποιοι ακτιβιστές οικολόγοι χειραγω­γούν συναισθηματικά τους γονείς, κάνοντάς τους να νιώθουν ότι τα παιδιά τους κινδυνεύουν. Χρειαζόμαστε έναν εθνικό ψυχίατρο», δήλωσε εξάλλου πρόσφατα η Elizabet Whelan, του American Council on Science and Health (χρη­ματοδοτούμενο κατά το ένα τρίτο από τη βιο­μηχανία). Οι «χορηγοί» βρίσκονται παντού…

Λιγότερο εριστικός αλλά εξίσου καθησυχα­στικός ήταν και ο Steven Hentges, του American Chemistry Council, που δήλωσε στο περιοδικό New Yorker: «Η κοινή γνώμη πρέπει να είναι ήσυχη ότι το ΒΡΑ είναι ένα από τα χημικά που έχουν μελετηθεί περισσότερο. Ρυθμιστικές αρχές από όλο τον κόσμο έχουν πρόσφατα εκδώσει εκτιμήσεις και έχουν βρει ότι είναι ασφαλές σε προϊόντα που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, με­ταξύ αυτών και για τις κονσέρβες και τα ποτά».

«Το θέμα είναι πώς θα γίνουν μελέτες χωρίς το μακρύ χέρι της βιομηχανίας στο σχεδιασμό και στην υλοποίησή τους», λέει ο δρ Γιάννης Ιωαννίδης, καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Υγιεινής και Επιδημιολογίας του Πανεπιστημί­ου Ιωαννίνων και καθηγητής Επιδημιολογίας στο Χάρβαρντ. «Οι μελέτες που αθωώνουν το ΒΡΑ γίνονται τόσο από έντιμους ερευνητές όσο και από ανθρώπους που πιθανότατα πληρώνονται για να σπέρνουν ζιζάνια αμφιβολίας».

Αλλά και οι μελέτες που ενοχοποιούν το ΒΡΑ σε κάποιες περιπτώσεις δεν εκπληρώνουν το βασικό κριτήριο της έρευνας: τη δυνατότητα επανάληψης των ευρημάτων. Σε κατάθεσή του στο αμερικανικό Κογκρέσο το 2008, ο πρόε­δρος της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (ΕΡΑ), δρ Ερλ Γκρέι, είχε δηλώσει ότι η υπη­ρεσία του απέρριψε αρκετές μελέτες προ­σπαθώντας να εκτιμήσει τους κινδύνους του ΒΡΑ. Ο δρ Γκρέι είχε εμφανιστεί περισσότε­ρο καθησυχαστικός για το ΒΡΑ από ό,τι για την άλλη κατηγορία τοξικών ενώσεων στα πλαστικά, τους φθαλάτες. Με τα έως τότε διαθέσιμα στοιχεία απέρριπτε ενδεχόμενες επιδράσεις στο ενδοκρινολογικό σύστημα, αλλά εξέφραζε «κάποια ανησυχία» για τις επιδράσεις του ΒΡΑ στο νευρικό σύστημα και στη συμπεριφορά.

Το ΒΡΑ είναι παντού!

Πώς θα μας φαίνονται, άραγε, αυτές οι διαμάχες σε μερικά χρόνια; Θα προξενούν πι­κρά χαμόγελα, όπως οι ψευδοεπιστημονικές εκστρατείες που εξαπέλυε κάποτε η καπνο­βιομηχανία προκειμένου να αμφισβητήσει ότι το τσιγάρο προκαλεί καρκίνο; Ή σε λίγο θα ξεχάσουμε το ΒΡΑ, ανακαλύπτοντας άλλους παράγοντες στη διατροφή και στο περιβάλ­λον μας που ευθύνονται για την επιδημία ασθενειών; Γράφοντας ένα e-mail στον κα­θηγητή Χιου Τέιλορ, στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ, για να ζητήσω τη συμβουλή του για την υπόθεση, δεν μπορούσα να συγκρατήσω μια ειρωνική διάθεση. Την ίδια ημέρα, οι ειδήσεις ανέφεραν ότι τα ελληνικά νοσοκομεία είχαν ξεμείνει από υλικό. Ενώ αναρωτιόμαστε για τους πιο πολύπλοκους βιοχημικούς μηχανι­σμούς, δεν καταφέρνουμε τα νοσοκομεία μας να έχουν γάζες και επαρκές νοσηλευτικό προ­σωπικό ανά ασθενή.

Ταυτόχρονα, τα πρακτορεία ειδήσεων ανέφεραν ότι στη Νιγηρία εκατοντάδες παι­διά πέθαναν τις τελευταίες εβδομάδες λόγω δηλητηρίασης από μόλυβδο – μακάρι τα παι­διά που μεγαλώνουν στις κόκκινες λίμνες της βιομηχανικής ρύπανσης να έπρεπε να ανη­συχούν μόνο για το ΒΡΑ στα μπιμπερό – που, ούτως ή άλλως, δεν έχουν. Από την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να κα­ταναλώνουμε καθημερινά και, ελαφρά τη καρδία, μια δυνητικά καρκινογόνο ουσία.

Από τη δεκαετία του ’70 και μετά, το ΒΡΑ είναι παντού. Το 93 % των Αμερικανών διαθέτουν ανιχνεύσιμα επίπεδα ΒΡΑ στο αί­μα τους, ενώ στις ηλικίες 6 έως 11 ετών τα επίπεδα είναι διπλάσια από ό,τι στον υπό­λοιπο πληθυσμό. Η ηλικία 0 – 6 δεν περι­λαμβανόταν στη σχετική έρευνα, αλλά είναι σαφές ότι οι συγκεντρώσεις, και άρα οι πι­θανές βλαβερές επιδράσεις, αυξάνονται όσο μειώνεται το σωματικό βάρος. Επειδή, μά­λιστα, είναι μια ουσία που μεταβολίζεται γρήγορα και φεύγει από τον οργανισμό, το γεγονός ότι εντοπίστηκε στο αίμα όλων εί­ναι ένδειξη συνεχούς έκθεσης.

Πρόσφατα, η υπηρεσία Υγείας του Κα­ναδά, Health Canada, αναζήτησε ίχνη ΒΡΑ σε 78 κονσέρβες. Τα βρήκε στις 77. Οι συ­γκεντρώσεις ήταν κάτω από τα ημερήσια επι­τρεπτά όρια, όπως είχαν οριστεί τη δεκαετία του ’70 – έχουν όμως ακόμη νόημα αυτά τα όρια; Ισχύει και στην περίπτωση του ΒΡΑ η αρχή του Παρακέλσου, σύμφωνα με την οποία η δόση είναι εκείνη που κάνει μια ου­σία δηλητήριο; Είναι δυνατόν μεμονωμένες έρευνες να διαπιστώσουν πώς αλληλεπιδρά με το υπόλοιπο χημικό κοκτέιλ που κατανα­λώνουμε και εισπνέουμε σε καθημερινή βά­ση; Η μόνη έρευνα που μπορεί να απαντήσει σε όλα αυτά θα γίνει… επάνω μας, σε 30 – 40 χρόνια. Είμαστε όλοι πειραματόζωα!

Υπάρχει τρόπος να προφυλαχτούμε;

Επειδή το ΒΡΑ συγκατα­λέγεται στις ουσίες που (ακόμα) επιτρέπεται να έρχονται σε επαφή με τρόφι­μα, οι εταιρείες δεν υποχρεού­νται να το αναγράφουν στις συ­σκευασίες τους. Αμερικανός επιχειρηματίας που αποφάσισε να πουλήσει κονσερβοποιημέ­να τρόφιμα χωρίς ΒΡΑ διηγείται ότι, κάθε φορά που ρωτούσε έναν κατασκευαστή τι περιέ­χουν τα βερνίκια της κονσέρ­βας, τον παρέπεμπε σε κάποιο μεγάλο δικηγορικό γραφείο της Ουάσιγκτον, που τον ενημέρω­νε ότι δεν έχει δικαίωμα να γνωρίζει!

Στην Ελλάδα, οι γονείς που αναζητούν βρεφικά μπουκάλια μπορούν να θεωρούν δεδομέ­νο ότι όλα τα μπιμπερό από σκληρό διαφανές πλαστικό περιέχουν την ουσία, εκτός κι αν η συσκευασία γράφει ΒΡΑ free, ΒΡΑ 0% κ.τ.λ.

Αν ένα πλαστικό μπουκάλι για αθλητές ή ποτήρι για βρέφη έχει τον κωδικό 7 μέσα στο τρίγωνο της ανακύκλωσης, είναι κατα­σκευασμένο από ΒΡΑ. Το βρα­στό νερό σε μπουκάλι από ΒΡΑ αυξάνει κατά 55 φορές την ποσότητα της ουσίας που μεταφέ­ρεται στο νερό. Επίσης, επιταχύ­νουν τη μεταφορά του τα όξινα διαλύματα (όπως η λεμονάδα, για παράδειγμα) και τα ισχυρά αλκαλικά διαλύματα (όπως τα ισχυρά προϊόντα καθαρισμού). Για τα είδη κουζίνας, μπορείτε να κοιτάτε τον κωδικό ανακύ­κλωσης (τα πιο ασφαλή πλα­στικά έχουν τους κωδικούς 2,4 και 5) ή να χρησιμοποιείτε γυάλινα σκεύη αποθήκευσης τρο­φίμων. Αν ένα σκεύος δεν έχει κωδικό ανακύκλωσης αλλά εί­ναι φτιαγμένο από σκληρό, σχεδόν άθραυστο, διαφανές πλαστικό, τότε είναι σχεδόν βέβαιο ότι περιέχει ΒΡΑ. Ενώ όμως ως προς τα πλαστι­κά μπουκάλια έχει βρεθεί εναλλακτική λύση, για τις κονσέρβες και τα κουτάκια ανα­ψυκτικών τα πράγματα είναι πιο δύσκολα. Αν κανείς θέλει πραγματικά να αποφύγει το ΒΡΑ, πρέπει να ξεχάσει τις κονσέρβες και τα αλουμινένια κουτάκια, προτιμώντας τρόφι­μα φρέσκα ή, στην ανάγκη, κα­τεψυγμένα.

14.800 κουτάκια αναψυκτικού την ημέρα χρειάζεται να πιει ένα άτομο βάρους 60 κιλών προκειμένου να ξεπεράσει την ανεκτή ημερήσια πρόσληψη ΒΡΑ, όπως ορίζεται από τις αμερικανικές αρχές.
93% είναι το ποσοστό ατόμων άνω των 6 ετών που έχουν μετρήσιμες ποσότητες ΒΡΑ στο αίμα τους.
6 δισ. δολάρια είναι ο τζίρος από την παραγωγή ΒΡΑ παγκοσμίως.
2,7 εκατ. τόνοι είναι η ετήσια παγκόσμια παραγωγή ΒΡΑ.

«Δεν ξέρουμε αν υπάρχει ασφαλής δόση»
Δρ Χιου Τέιλορ ερευνητής Πανεπιστημίου Γέιλ

Σύμφωνα με τις έρευνες που έχει κάνει ο Αμερικανός επιστήμονας, το ΒΡΑ αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η πρόσληψη ορμονών από τα κύτταρα. Συγκεκριμένα, καταστρέφει την «κλειδαριά» που ρυθμίζει την απορρόφηση οιστρογόνων, με αποτέλεσμα τα οιστρογόνα να εισέρχονται ανεξέλεγκτα στο DΝΑ, αυξάνοντας τις πιθανότητες ορμονοεξαρτώμενων καρκίνων και άλλων διαταραχών. Τον ρωτήσαμε τι συμβουλεύει ειδικά τις εγκύους. «Στην εγκυμοσύνη πρέπει να αποφεύγονται τα πλαστικά που περιέχουν ΒΡΑ και οι κονσέρβες», απάντησε. «Η έκθεση των ενηλίκων στην ουσία αυτή είναι ανησυχητική, αλλά η έκθεση των εμβρύων είναι πολύ πιο επικίνδυνη». Στην επικοινωνία μας, θελήσαμε να λύσουμε μία ακόμη απορία: Αφού η δόση ΒΡΑ που ο δρ Τέιλορ έβαλε με ένεση κατευθείαν στο αίμα των ποντικιών του εργαστηρίου είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που καθημερινά καταναλώνουμε, ποιός ο λόγος να ασχολούμαστε; Η απάντηση του ήταν σαφής: «Δεν ξέρουμε ακόμη ποια είναι η ασφαλής δόση ή αν υπάρχει. Μέχρι να το μάθουμε, πιστεύω ότι πρέπει να το αποφεύγουμε».

(Πηγή: «Κ» Καθημερινής 27/6/2010)

ΣΧΕΤΙΚΟ ΑΡΘΡΟ:

Ποιός φοβάται τη δισφαινόλη Α;

(
RSS
Facebook
Google+
https://alopsis.gr/%CE%BF-%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B2%CF%81%CE%B1-%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%85%CE%B4%CE%AF%CE%BA%CE%B7-%CE%BC%CF%80%CE%AD%CF%81%CF%83%CE%B7/">
SHARE
[Ψήφοι: 3 Βαθμολογία: 4.3]