Πολιτισμοί διέγραψαν τη λαμπρή τροχιά τους και έσβησαν, καταλείποντας τον διαλογισμό πάνω στο περιεχόμενο της ευδαιμονίας και της κακοδαιμονίας, πάνω στην αναζήτηση των προπομπών της ευζωίας και της δυστυχίας. Πώς ορίζονται αυτοί σήμερα, που περνάμε από τον Homo sapiens στον Homo technologicus; Ή τίποτε δεν αλλάζει στην ανθρώπινη ιδιοσυστασία;

Ο Ρόμπερτ Ουόλντιγκερ, Αμερικανός ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, είναι ο τέταρτος κατά σειράν διευθυντής της ιστορικής έρευνας του ιδρύματος για την Ανάπτυξη Ενηλίκων, της μακροβιότερης επιστημονικής μελέτης για την ανθρώπινη ευτυχία, που από το 1938 παρακολουθεί τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων (επιπλέον, σήμερα, 1.300 απογόνων της αρχικής ομάδας) από την εφηβεία έως τα βαθιά γεράματα. Αυτή έδειξε μια προαιώνια άφθαρτη αλήθεια: τη στενή σύνδεση μεταξύ καλών διαπροσωπικών σχέσεων και ευτυχίας/καλής υγείας. Όμως, πόσο καλές είναι σήμερα οι στενές ανθρώπινες σχέσεις; Πώς επιζούν υπό την προϊούσα ακοινωνησία;

Σε άρθρο στο The Atlantic, ο Μπομπ Ουόλντιγκερ και ο αναπληρωτής διευθυντής της μελέτης Μαρκ Σουλτς έγραφαν: «Μολονότι συνεργαζόμαστε στενά και μιλάμε τηλεφωνικώς κάθε εβδομάδα, βλεπόμαστε μόνο δύο ημέρες (48 ώρες) τον χρόνο». Σήμερα ο Μπομπ είναι 74 και ο Μαρκ 63. Αν ο Μπομπ ζήσει ως τα 100, τους μένουν 52 ημέρες κοινής φιλικής ζωής – 52 από τις 9.490 συνολικά.

Οι άνθρωποι, αποφάνθηκαν, δεν βάζουν το ελιξήριο της καλής ζωής, τις σχέσεις τους, πάνω απ’ όλα. Είναι απειροελάχιστος ο χρόνος των 52 ημερών με φίλο σε διάστημα 26 ετών, σε σύγκριση με τις 3.172 ημέρες που περνάει ο μέσος παγκόσμιος χρήστης των μέσων επικοινωνίας, κατά την ίδια χρονική περίοδο, στα κοινωνικά δίκτυα, στις υπηρεσίες streaming, στην τηλεόραση κ.λπ. Φθίνουν οι βαθιές σχέσεις, επειδή δεν διατίθεται χρόνος στην αφοσίωση στον άλλο, στην αυτοκριτική, στο βλέμμα στον καθρέφτη, στη θέαση του σημείου όπου κανείς πραγματικά βρίσκεται, στις σκιασμένες γωνιές της καθημερινής ζωής.

Πάψαμε να βάζουμε πάνω απ’ όλα τις στενές σχέσεις, τη φιλία – το ελιξήριο της καλής ζωής. Συνδεδεμένοι, μονάζουμε.

Το άλμα από το έμβιο στο ανθρώπινο ον, στο πλάσμα που αναζητάει αξίες, έδωσε τη δυνατότητα να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να ερευνήσουμε τον εαυτό μας ενάντια στη μεταβολικά προγραμματισμένη παρόρμηση εντός μας, που δίνει προτεραιότητα στην επιβίωση – τη δρώσα πρώτη ύλη της ανθρώπινης ιστορίας. Στοχαζόμαστε πάνω στον θάνατο, πάνω στην ατομική ζωή ως φευγαλέα στιγμή στο μεγάλο ξεδίπλωμα του χρόνου, πάνω στο νόημα και στην ουσία της ύπαρξης. Αλλά και πάνω στις θεραπείες – την κινητήρια δύναμη του σκοπού, το βάλσαμο της ευδαιμονίας, που είναι εκείνη η βαθιά αίσθηση ότι ζούμε καλά. Ευτυχία δεν είναι η πρόσκαιρη, φευγαλέα ευχαρίστηση που προσφέρει η ψυχαγωγία, αλλά μάλλον η επιβεβαίωση ότι η ζωή μας είναι σημαντική. Μια επιβεβαίωση που έρχεται μέσα από τους άλλους, μέσα από τις στενές σχέσεις, αυτές ανοίγουν το βλέμμα – και η ζωή γεννά ζωή.

Κάθε μέρα προχωράμε με τις ρουτίνες μας και ξεχνάμε ότι από κάτω τους κρύβεται κάτι θαυμαστό: η ίδια η ύπαρξη, το απλό γεγονός ότι βρισκόμαστε εδώ, εν ζωή· καθώς αυτό το θαύμα βιώνεται καθημερινά, λησμονείται, ως κάτι δεδομένο. Αναβάλλουμε την εμβάθυνση των σχέσεων, με τη σκέψη ότι υπάρχει χρόνος. Ασχολούμαστε με τη ζωή, χωρίς να αφιερώνουμε ούτε δευτερόλεπτο για να παρατηρήσουμε τη ζωή.

Η φιλία αντιστέκεται στον χρόνο, στην απόσταση, στη σιωπή. Πολλαπλασιάζει τις χαρές και διαιρεί τις λύπες. Αλλά μοιάζει με αγώνα δρόμου μετ’ εμποδίων. Ο μέσος πολίτης της Δύσης αφιερώνει μόλις 34 λεπτά την ημέρα στην αυτοπρόσωπη συνομιλία με άλλους. Υποτιμά την αξία της κοινωνικής επαφής. Προτιμά (σε ποσοστό 90%) την ενασχόληση με το κινητό από την κουβεντούλα με τους οικείους. Ενώ είναι περισσότερο συνδεδεμένος από ποτέ, είναι ταυτόχρονα λιγότερο από ποτέ στενά συνδεδεμένος. Οι οθόνες απορροφούν το 30% του χρόνου του ξυπνητού ανθρώπου (μένουμε κατά μέσον όρο 900 λεπτά την ημέρα ξύπνιοι και κοιτάζουμε μια οθόνη 270 λεπτά τις καθημερινές και 380 λεπτά τα Σαββατοκύριακα), αλλοιώνοντας την υφή της εμπειρίας.

Επιπλέον, είναι άγονα τα περιβάλλοντα όπου οι άνθρωποι δημιουργούν φιλίες. Τα κοινωνικά δίκτυα, οι επαγγελματικοί χώροι δικτύωσης, οι εφαρμογές γνωριμιών, ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να παρουσιάσουν φιλοτεχνημένες εκδοχές του εαυτού τους. Όχι τον πραγματικό. Όχι τις λιγότερο εμφανείς πτυχές τους, πάνω στις οποίες μπορεί να οικοδομηθεί η εμπιστοσύνη, η προσοχή, η συνέπεια, η εγγύτητα. Όταν ρώτησαν τον Ζήνωνα τι εστί φίλος, εκείνος απάντησε: «Ένας άλλος ίδιος με μένα». Λιγοστεύουν ραγδαία αυτοί οι ίδιοι με μας.

(Πηγή: kathimerini.gr)