Η ευχή του Ιησού «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με»: Από την επίκληση του θείου ονόματος στη μεταμόρφωση της ανθρώπινης καρδιάς (π. Ηλίας Γ. Διακουμάκος, Πρεσβύτερος)

(1 άτομα το έχουν διαβάσει)

Πρόλογος

Υπάρχουν λόγοι που περιγράφουν τον κόσμο και λόγοι που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε μέσα στον κόσμο. Η ευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν» ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν επιδιώκει να πληροφορήσει τον Θεό για μια ανάγκη που αγνοεί· εκφράζει τη στροφή ολόκληρου του ανθρώπου προς Εκείνον που γνωρίζει τα βάθη της καρδιάς. Το ελάχιστο λεκτικό της περίβλημα δεν αποτελεί ένδεια, αλλά πνευματική πυκνότητα.

Η προσευχή δεν είναι τεχνική που υποχρεώνει τον Θεό να ενεργήσει, ούτε μαγική επανάληψη με προκαθορισμένο αποτέλεσμα. Είναι ελεύθερη συνάντηση, στην οποία ο άνθρωπος παύει να κρύβεται πίσω από τη φλυαρία του και τολμά να ομολογήσει ποιον αναζητά και ποιος ο ίδιος είναι.

Στην Ορθόδοξη Παράδοση η νήψη, η ησυχία και η προσευχή συνδέονται με την εκκλησιαστική ζωή, τα μυστήρια, την άσκηση της αγάπης και τη διάκριση. Η επίκληση του ονόματος δεν ακυρώνει τη θεία Ευχαριστία, την εξομολόγηση, τη μελέτη του Ευαγγελίου ή την έμπρακτη διακονία.

Αντίθετα, μπορεί να διαποτίζει αυτές τις πράξεις με εσωτερική προσοχή και ευγνωμοσύνη. Το πρόσωπο που προσεύχεται δεν αποσύρεται από την ευθύνη για τον πλησίον· μαθαίνει να τον βλέπει χωρίς την τυραννία του εγωισμού.

Η προσευχή αυτή είναι συγχρόνως χριστολογική ομολογία, αίτηση ελέους και άσκηση αλήθειας. Η κάθε λέξη προσθέτει ένα θεμέλιο: ο Κύριος είναι ο αποδέκτης της ζωής μας· ο Ιησούς είναι ο ιστορικός και σαρκωμένος Σωτήρας· ο Χριστός είναι ο Μεσαίας· ο Υιός φανερώνει τη σχέση Του με τον Πατέρα· το έλεος είναι η θεραπευτική παρουσία του Θεού· το «με» είναι η προσωπική ευθύνη· ο «αμαρτωλός» είναι ο άνθρωπος που αναγνωρίζει την ανάγκη του χωρίς να απελπίζεται.

 

Μια μικρή προσευχή που χωρά παντού

Το μυστήριο της σωτηρίας

 

«Κύριε» – Η ελευθερία της εμπιστοσύνης.

Η προσφώνηση «Κύριε» δεν είναι απλή ένδειξη ευγένειας. Στην εκκλησιαστική γλώσσα δηλώνει ότι η ζωή δεν είναι αυτάρκης και ότι ο τελικός της προσανατολισμός δεν βρίσκεται στο «εγώ». Το να ονομάζω τον Χριστό Κύριο σημαίνει να αποδέχομαι ότι δεν είμαι το μέτρο κάθε αλήθειας. Πρόκειται για πράξη ελευθερίας: Εγκαταλείπω την αυταπάτη της απόλυτης κυριαρχίας μου, χωρίς να παραιτούμαι από την προσωπική μου ευθύνη.

Ο απόστολος Παύλος συνδέει την ομολογία «Κύριος Ιησούς» με το έργο του Αγίου Πνεύματος (Α´ Κορ. 12, 3). Η κυριότητα του Χριστού δεν ταυτίζεται με την εξουσία του αυταρχικού άρχοντα. Εκδηλώνεται με τη διακονία, τον νιπτήρα, τον Σταυρό.

Όταν ο πιστός λέει «Κύριε», δεν προσέρχεται μπροστά σ᾽ έναν δεσπότη που συνθλίβει· στρέφεται προς Εκείνον που αποκαλύπτει την εξουσία ως αυτοπροσφορά.

Από ψυχολογική άποψη, η προσφώνηση μπορεί να γίνει άσκηση αποδέσμευσης από τον καταναγκασμό του ελέγχου. Ο άνθρωπος, που επιδιώκει να κατευθύνει κάθε γεγονός, εξαντλείται από την αγωνία.

Η προσευχή δεν εξαφανίζει τις δυσκολίες, αλλά μπορεί να μετακινήσει το κέντρο βάρους από την παντοδυναμία του «εγώ» προς την εμπιστοσύνη και τη νηφάλια δράση.

 

«Ιησού» – Το όνομα και η ιστορία της ενανθρωπήσεως.

Το όνομα «Ιησούς» μας προφυλάσσει από μια αφηρημένη θρησκευτικότητα. Δεν επικαλούμαστε απροσδιόριστη ανώτερη δύναμη, αλλά το συγκεκριμένο πρόσωπο που γεννήθηκε, δίδαξε, σταυρώθηκε και αναστήθηκε.

Το όνομα συνδέεται με τη σωτηρία, όπως φανερώνεται στην ευαγγελική διήγηση της ονοματοδοσίας (Ματθ. 1, 21). Η σωτηρία δεν είναι διαφυγή από την ανθρώπινη ιστορία, αλλά η ανακαίνισή της εκ των έσω.

Ο άγιος Διάδοχος Φωτικής, στα «Εκατό Γνωστικά Κεφάλαια», δίνει ιδιαίτερη θέση στη μνήμη του ονόματος του Κυρίου μέσα στον αγώνα της καρδιάς. Η διδασκαλία του δεν υπονοεί ότι οι συλλαβές έχουν αυτόνομη δύναμη. Η επίκληση καρποφορεί ως ζωντανή αναφορά στον ίδιο τον Χριστό με πίστη, ταπείνωση και επιμονή.

Κάθε ανθρώπινο όνομα καλεί μια σχέση. Το όνομα του Ιησού, όταν εκφέρεται με συνείδηση, γίνεται αναφορά σε πρόσωπο και όχι σε ιδέα. Ο πιστός δεν απομνημονεύει απλώς μια φράση· μαθαίνει να μη ζει σαν να είναι μόνος.

 

«Χριστέ» – Ο Κεχρισμένος και η ελπίδα του κόσμου.

Ο τίτλος «Χριστός» σημαίνει τον Κεχρισμένο, τον Μεσσία. Ενώνει την προσδοκία του Ισραήλ με την ευαγγελική μαρτυρία ότι η υπόσχεση του Θεού δεν έμεινε ατελής. Η προσευχή γίνεται έτσι ομολογία ιστορικής πίστης και όχι ατομικό αίσθημα που αποκόπτεται από την κοινότητα των πιστών.

Ο Χριστός δεν προσφέρει μια εύκολη τεχνική ευτυχίας. Φανερώνει μια οδό που διέρχεται από τη σταυρική αγάπη και την ανάσταση. Επομένως, η επίκληση «Χριστέ» ζητά να μεταμορφωθεί και ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με την εξουσία, τον πόνο, την επιτυχία και την αποτυχία. Ο Μεσσίας δεν υπηρετεί τις φαντασιώσεις μεγαλείου του ανθρώπου· θεραπεύει την ανάγκη του να κυριαρχεί.

 

«Υιέ» – Η σχέση ως θεμέλιο της ύπαρξης.

Η λέξη «Υιέ» μάς εισάγει στον πυρήνα της χριστιανικής ομολογίας. Ο Ιησούς δεν είναι απλώς ένας σπουδαίος διδάσκαλος της ηθικής. Ομολογείται ως ο Υιός που βρίσκεται σε αιώνια σχέση με τον Πατέρα. Η χριστιανική πίστη δεν αρχίζει από μια μοναχική θεότητα, αλλά από το μυστήριο της θείας κοινωνίας.

Η υιότητα δεν νοείται με βιολογικούς όρους. Η Πατερική Θεολογία μιλά για τον άναρχο και αιώνιο Υιό, χωρίς χρονική αρχή ή κατωτερότητα έναντι του Πατέρα. Ο πιστός, που επικαλείται τον Υιό, μαθαίνει ότι και η ανθρώπινη ύπαρξη βρίσκει την πληρότητά της στη σχέση, όχι στην απομόνωση.

Ο άγιος Γρηγόριος Παλαμάς υπογραμμίζει στην Ησυχαστική του Θεολογία ότι η κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό είναι αληθινή χάρη, χωρίς να καταργείται η διάκριση κτιστού και άκτιστου. Η προσευχή δεν μεταβάλλει τον άνθρωπο σε Θεό κατά φύση· τον ανοίγει στη μετοχή της θείας ζωής κατά χάρη.

 

«Του Θεού» – Η προσευχή ως τριαδική ομολογία.

Η φράση «του Θεού» ολοκληρώνει την ομολογία «Υιέ του Θεού». Δεν πρόκειται για προσθήκη κύρους, αλλά για θεολογική αποκάλυψη της ταυτότητας Εκείνου που επικαλούμαστε. Στον Υιό φανερώνεται ο Πατέρας, και η αληθινή ομολογία πραγματοποιείται «εν Αγίω Πνεύματι». Έτσι, ακόμη και η σύντομη ευχή αναπνέει μέσα στην τριαδική πίστη της Εκκλησίας.

Η προσευχή δεν στρέφεται σ᾽ έναν Θεό κατασκευασμένο από τους φόβους μας. Η αποκάλυψη του Χριστού κρίνει τις εικόνες του Θεού που φτιάχνουμε: τον εκδικητικό δικαστή, τον αδιάφορο παρατηρητή ή τον υπηρέτη των επιθυμιών μας.

Το «του Θεού» ζητά να προσκυνήσουμε τον αληθινό Θεό και όχι την προβολή του εαυτού μας.

 

«Ελέησόν» – Το έλεος ως θεραπεία καί όχι απλή επιείκεια.

Η προστακτική «ελέησόν» είναι ο πυρήνας της ικεσίας. Δεν ζητά απλώς να μη μας επιβληθεί ποινή. Το βιβλικό έλεος φανερώνει τη φιλάνθρωπη στροφή του Θεού προς τον τραυματισμένο άνθρωπο. Είναι συγχώρηση, θεραπεία, αποκατάσταση της σχέσης και δύναμη για νέα αρχή.

Ο τελώνης της παραβολής δεν επιδεικνύει αρετές· παρακαλεί για το έλεος του Θεού (Λουκ. 18, 13).

Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναπτύσσει με ιδιαίτερη ένταση το θέμα της ευσπλαγχνίας και της ταπείνωσης. Στο πνεύμα της ασκητικής του διδασκαλίας, ο άνθρωπος που γεύεται το έλεος δεν σκληραίνει απέναντι στους άλλους. Η προσευχή, που δεν γίνεται συγχώρηση και συμπόνια, κινδυνεύει να περιοριστεί σε ιδιωτική ευσέβεια.

Η λέξη είναι προστακτική στη γραμματική, όχι διαταγή προς τον Θεό στη Θεολογία. Ο πιστός δεν εξουσιάζει τη χάρη. Η γλωσσική τόλμη της αίτησης πηγάζει από την εμπιστοσύνη του παιδιού και όχι από αξίωση ανταμοιβής.

Ψυχολογικά, η αίτηση ελέους μπορεί να λειτουργήσει ως έξοδος από τη διπλή παγίδα της αυτοδικαίωσης και της αυτοκαταδίκης. Δεν αρνούμαι την ευθύνη μου, αλλά δεν ταυτίζω ολόκληρη την ύπαρξή μου με το σφάλμα μου. Η θεραπευτική μετάνοια ονομάζει την πληγή για να την προσφέρει στη θεραπεία.

 

«Με» – Η ανεπανάληπτη προσωπική ευθύνη.

Η μικρότερη, ίσως, λέξη της ευχής έχει μεγάλη υπαρξιακή βαρύτητα. «Με»: όχι γενικώς τον κόσμο, όχι αφηρημένα την ανθρωπότητα, αλλά εμένα. Η προσευχή απομακρύνει τον άνθρωπο από την ευκολία της κατηγορίας των άλλων. Με καλεί να αναλάβω το δικό μου μερίδιο αλήθειας, χωρίς να μετατρέψω τη μετάνοια σε αυτοπεριφρόνηση.

Το «με» δεν είναι εγωκεντρισμός. Όταν προσεύχομαι αληθινά για το δικό μου έλεος, αναγνωρίζω την κοινή ανθρώπινη ευαλωτότητα. Έτσι μπορεί να γεννηθεί η προσευχή για τον αδελφό, τον ξένο, ακόμη και τον εχθρό. Η προσωπική ικεσία γίνεται σχολείο καθολικής συμπόνιας.

Η πνευματική ζωή δεν οικοδομείται με την εξαφάνιση του προσώπου. Η ταπείνωση δεν είναι ψυχολογική συντριβή της αξιοπρέπειας, αλλά αποδοχή της αλήθειας μέσα στο φως της αγάπης. Όποιος κατανοεί τη διάκριση αυτή, δεν χρησιμοποιεί ποτέ την ευχή για να δικαιολογήσει εξευτελισμό, κακοποίηση ή χειραγώγηση.

 

«Τον» – Η συγκεκριμένη ομολογία και όχι η αόριστη ενοχή.

Το άρθρο «τον» συνδέει την προσωπική αντωνυμία με τον χαρακτηρισμό «αμαρτωλόν». Η φράση δεν αφήνει την αμαρτία να αιωρείται ως γενική έννοια. Ο προσευχόμενος αναγνωρίζει ότι η αστοχία αφορά την πραγματική ζωή του, τις σχέσεις του, τις παραλείψεις και τις επιλογές του.

Ωστόσο, το άρθρο δεν αποτελεί σφραγίδα οριστικής ταυτότητας. Ο άνθρωπος δεν εξαντλείται στην αμαρτία του. Είναι πρόσωπο πλασμένο «κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ», κλημένο σε μετάνοια και κοινωνία. Γι᾽ αυτό η ευχή δεν είναι μόνιμη αυτοκατηγορία, αλλά ελπιδοφόρα κίνηση προς τη μεταμόρφωση.

 

«Αμαρτωλόν» – Η αλήθεια χωρίς απόγνωση.

Η λέξη «αμαρτωλόν» ολοκληρώνει τη δραματική ειλικρίνεια της ευχής. Η αμαρτία στην Ορθόδοξη πνευματικότητα δεν είναι μόνο νομική παράβαση. Είναι αστοχία της σχέσης, διαστροφή της επιθυμίας, αποξένωση από τον Θεό και τον πλησίον. Ο άνθρωπος δεν θεραπεύεται με την άρνηση του κακού, αλλά ούτε και με την απόγνωση.

Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, στην «Κλίμακα», παρουσιάζει τη μετάνοια ως ανανέωση της βαπτισματικής ζωής και συμφιλίωση με τον Θεό. Η συντριβή, που οδηγεί στην ελπίδα, διαφέρει ριζικά από την απελπισία, που καθηλώνει. Η πρώτη ανοίγει τον άνθρωπο στη χάρη· η δεύτερη τον κλείνει σε έναν εαυτό που θεωρεί αμετάκλητα χαμένο.

Η ευχή δεν μας καλεί να μετράμε αδιάκοπα τις ενοχές μας. Μας καλεί να βλέπουμε τις πληγές μας με το θάρρος που χαρίζει η αγάπη του Χριστού.

Η αληθινή αυτογνωσία έχει ταυτόχρονα δύο όψεις: γνωρίζω τη σκοτεινιά μου και εμπιστεύομαι ότι αυτή δεν έχει τον τελευταίο λόγο.

 

Ησυχία και νήψη – Η παιδαγωγία της προσοχής.

Ο άγιος Ησύχιος ο Πρεσβύτερος συνδέει τη νήψη με την προσοχή στους λογισμούς και τη μνήμη του Ιησού. Η καρδιά δεν νοείται ως μηχανή παραγωγής θρησκευτικών συναισθημάτων, αλλά ως το βαθύ κέντρο της ανθρώπινης ύπαρξης. Η προσευχή γίνεται άσκηση να μη συγχέουμε κάθε σκέψη με αλήθεια και κάθε παρόρμηση με εντολή.

Η σύγχρονη ζωή χαρακτηρίζεται από θόρυβο, διάσπαση προσοχής και συνεχή απαίτηση ανταπόκρισης. Μέσα σ᾽ αυτήν τη συνθήκη, η σύντομη ευχή μπορεί να προσφέρει έναν ρυθμό επιστροφής στην ουσιώδη σχέση. Δεν είναι, όμως, απλή μέθοδος χαλάρωσης: η ηρεμία μπορεί να είναι καρπός της, όχι ο μοναδικός ούτε ο υποχρεωτικός σκοπός της.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης διδάσκει την ανάγκη της διάκρισης στην προσευχή και προειδοποιεί για την πλάνη της φαντασίας και της αυτάρκειας. Η πνευματική πρόοδος δεν ταυτίζεται με ασυνήθιστες αισθήσεις, οράματα ή σωματικά φαινόμενα. Ασφαλέστερα σημεία είναι η ταπείνωση, η αγάπη και η υπακοή στην αλήθεια.

 

Η προσευχή της καρδιάς και η ενότητα του ανθρώπου.

Ο άνθρωπος δεν είναι δύο ξένες ουσίες, σώμα και ψυχή, που απλώς συγκατοικούν. Η προσευχή αγγίζει ολόκληρη την ύπαρξη: μνήμη, νου, συναίσθημα, βούληση, σωματική στάση και πράξη. Η Πατερική Παράδοση μιλά για κάθοδο του νου στην καρδιά, για εσωτερική ενοποίηση του ανθρώπου γύρω από τη μνήμη του Θεού.

Ο άγιος Νικηφόρος ο Μονάζων περιγράφει στην ασκητική Παράδοση την προσοχή και τη συγκέντρωση του νου. Οι παλαιές αναφορές σε αναπνοή ή σωματική στάση δεν πρέπει να μετατρέπονται σε ανεξέλεγκτες τεχνικές. Ιδιαίτερα όταν υπάρχουν προβλήματα υγείας ή ψυχική ευαλωτότητα, δεν είναι σωστό να επιβάλλονται αναπνευστικοί χειρισμοί ή έντονες πρακτικές χωρίς κατάλληλη καθοδήγηση.

Η ουσία της καρδιακής προσευχής δεν είναι να αποκτήσει ο άνθρωπος ένα εντυπωσιακό εσωτερικό βίωμα. Είναι να γίνει η μνήμη του Χριστού σταθερό κριτήριο ζωής: Να μιλά λιγότερο σκληρά, να συγχωρεί ευκολότερα, να διακρίνει την ανάγκη του άλλου και να επιστρέφει μετά την πτώση χωρίς υποκρισία.

 

Η επανάληψη: Ζωντανή σχέση ή μηχανική συνήθεια;

Η επανάληψη μιας προσευχής μπορεί να εκληφθεί ως άγονη φλυαρία. Όμως και η αγάπη επαναλαμβάνει τα ίδια ονόματα χωρίς να εξαντλεί το νόημά τους. Το ερώτημα δεν είναι πόσες φορές ακούγεται μια φράση, αλλά αν ο άνθρωπος παραμένει ανοιχτός στο πρόσωπο προς το οποίο απευθύνεται.

Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η ευχή να μετατραπεί σε αριθμητικό επίτευγμα, μέτρο υπεροχής ή μέσον ελέγχου του άγχους με καταναγκαστικό τρόπο. Τότε το θεραπευτικό της νόημα αντιστρέφεται. Η διάκριση καλεί τον πιστό να μην ταυτίζει την αγιότητα με την ποσότητα των επαναλήψεων ούτε την απουσία συγκίνησης με την απουσία του Θεού.

Ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος τονίζει στη διδασκαλία του την προσωπική μετάνοια, την ενέργεια του Πνεύματος και την αλήθεια της εσωτερικής ζωής. Η προσευχή δεν είναι προσωπείο ευσεβείας· χρειάζεται να ανταποκρίνεται στην αλήθεια του ανθρώπου ενώπιον του Θεού.

 

Προσευχή, άγχος και ψυχολογική ωριμότητα.

Η ψυχολογία μπορεί να φωτίσει ορισμένες ανθρώπινες λειτουργίες της προσευχής χωρίς να εξαντλεί το θεολογικό της νόημα. Η συγκέντρωση σε μια σύντομη φράση ενδέχεται να βοηθά στη ρύθμιση της προσοχής και στη μείωση της νοητικής διάσπασης. Η εμπειρία, ωστόσο, δεν είναι ίδια για όλους και δεν αποτελεί υποκατάστατο ψυχοθεραπείας ή ιατρικής φροντίδας.

Ο Βίκτορ Φρανκλ ανέδειξε τη σημασία του νοήματος για την ανθρώπινη αντοχή. Χωρίς να ταυτίζουμε τη λογοθεραπεία με την Ορθόδοξη ασκητική, μπορούμε να διακρίνουμε μια γόνιμη συνάντηση: Η προσευχή μετακινεί τον άνθρωπο από την ατέρμονη αυτοπαρατήρηση προς μια σχέση που υπερβαίνει το στενό «εγώ».

Ο Καρλ Γιουνγκ μελέτησε τη σημασία των θρησκευτικών συμβόλων για την ψυχική ζωή. Οι ψυχολογικές ερμηνείες του δεν ταυτίζονται με την Πατερική Θεολογία· μπορούν όμως να μας θυμίσουν ότι η θρησκευτική γλώσσα επηρεάζει βαθιά τη φαντασία, τον φόβο και την ελπίδα. Η εκκλησιαστική διάκριση οφείλει να ξεχωρίζει την αυθεντική μετάνοια από την παθολογική ενοχή.

Όταν η προσευχή συνοδεύεται από πανικό, επίμονες ενοχικές σκέψεις ή αίσθηση ότι πρέπει να επαναληφθεί με απόλυτη ακρίβεια για να αποτραπεί μια συμφορά, χρειάζεται προσοχή. Η πνευματική καθοδήγηση και η επιστημονική βοήθεια μπορούν να συνεργάζονται, χωρίς να συγχέονται οι ρόλοι τους.

 

Η ευχή στην οικογένεια, στην εργασία και στην Ενορία.

Η επίκληση της ευχής του Ιησού δεν ανήκει μόνο στο κελί του μοναχού. Μπορεί να συνοδεύει τον γονέα που αγωνιά για το παιδί του, τον εργαζόμενο που κουράζεται, τον ασθενή που δοκιμάζεται, τον ποιμένα που ακούει έναν πονεμένο άνθρωπο. Δεν ζητά να εγκαταλείψουμε τον κόσμο, αλλά να μη χάσουμε μέσα στον κόσμο την αναφορά μας στον Θεό.

Μια προσευχή που διακόπτεται για να ακούσουμε τον συνάνθρωπο δεν προδίδεται· εκπληρώνεται ως αγάπη. Η μνήμη του Ιησού δεν επιτρέπει να χρησιμοποιούμε την ευσέβεια ως άλλοθι για αδιαφορία. Όποιος ζητά έλεος, καλείται να γίνει ελεήμων. Όποιος ομολογεί τον Υιό του Θεού, καλείται να αναγνωρίζει την αξία κάθε ανθρώπινου προσώπου.

Στην ενοριακή ζωή η ευχή μπορεί να καλλιεργεί πραότητα και υπευθυνότητα. Δεν αποτελεί πιστοποιητικό πνευματικής ανωτερότητας, ούτε δικαιολογία να παρακάμπτονται η κοινή λατρεία, η συζήτηση και η λογοδοσία. Ο καρπός της προσευχής φαίνεται κυρίως στη συμπεριφορά προς εκείνον που δεν μπορεί να μας ανταποδώσει τίποτε.

 

Η ευχή ενώπιον του πόνου και του θανάτου.

Υπάρχουν ώρες που ο άνθρωπος δεν έχει τη δύναμη για μακροσκελείς προσευχές. Στο κρεβάτι του πόνου, στην απώλεια, στη μοναξιά, λίγες λέξεις μπορούν να γίνουν καταφύγιο. Η ευχή δεν εγγυάται θαυματουργική άρση κάθε ασθένειας. Προσφέρει τη δυνατότητα να παραμείνει ο άνθρωπος σε σχέση με τον Χριστό ακόμη και όταν δεν βρίσκει εξηγήσεις.

Το «ελέησόν με» μπορεί να ακουστεί τότε ως κραυγή που χωρά την αδυναμία και την ελπίδα μαζί. Η πίστη δεν απαγορεύει τα δάκρυα ούτε επιβάλλει προσποιητή γαλήνη. Ο Χριστός του Ευαγγελίου δεν είναι ξένος προς το ανθρώπινο πένθος. Η προσευχή της Εκκλησίας διασώζει τη δυνατότητα να εμπιστευόμαστε χωρίς να παύουμε να πονάμε.

 

Τα κριτήρια της αυθεντικής προσευχής.

Πώς θα διακρίνουμε αν η ευχή ωριμάζει την ύπαρξη; Όχι από την ένταση των αισθήσεων, ούτε από την επιδεικτική αναφορά προσωπικών εμπειριών. Ασφαλέστερα κριτήρια είναι η αυξανόμενη ευθύνη, η υπομονή, η συγχώρηση, η αλήθεια, η διάθεση συμφιλίωσης και η ευαισθησία για τον αδύναμο.

Ο άγιος Πέτρος ο Δαμασκηνός, στα φιλοκαλικά του κείμενα, αναδεικνύει την αυτομεμψία, τη γνώση των προσωπικών ορίων και την ανάγκη πνευματικής διακρίσεως. Η γνήσια προσευχή δεν αυξάνει την περιφρόνηση προς όσους δεν προσεύχονται όπως εμείς. Αντίθετα αποδυναμώνει την επιθυμία να κρίνουμε τον πλησίον.

Η εσωτερική ησυχία δεν είναι φυγή από την ιστορία. Είναι η δυνατότητα να εισέλθουμε στην ιστορία χωρίς να παραδινόμαστε στα πάθη που τη διαλύουν. Η προσευχή, όταν γίνεται σχέση, μετατρέπεται σε ευθύνη και μαρτυρία.

 

 

Επίλογος

 

Από τα χείλη στην καρδιά

και από την καρδιά στον κόσμο

 

Η ευχή του Ιησού είναι σύντομη, αλλά η πορεία που υποδεικνύει είναι ανεξάντλητη. Αρχίζει με την ομολογία του Κυρίου, διασχίζει το μυστήριο της ενανθρωπήσεως, αναγνωρίζει τον Υιό του Θεού, ικετεύει για έλεος και καταλήγει στην αλήθεια του ανθρώπου που μετανοεί. Κάθε λέξη είναι ένα ρήμα απομάκρυνσης από την αυταπάτη και προσέγγισης της προσωπικής κοινωνίας.

Η θεολογική αξία της δεν βρίσκεται στην υποκατάσταση της ζωής από ένα θρησκευτικό σχήμα. Βρίσκεται στην αργή μεταμόρφωση της ζωής μέσα από τη σχέση με τον Χριστό. Ο άνθρωπος δεν καλείται να αποκτήσει ένα τέλειο εσωτερικό σύστημα, αλλά να γίνει πιο αληθινός, πιο ελεύθερος, πιο ευσπλαχνικός. Η προσευχή που αναζητά τον Χριστό δεν μπορεί να παραμένει αδιάφορη μπροστά στον άνθρωπο που πεινά, υποφέρει ή εγκαταλείπεται.

Ο Πατερικός λόγος μάς προφυλάσσει από δύο αντίθετους κινδύνους: την περιφρόνηση της προσευχής ως άχρηστης επανάληψης και τη θεοποίησή της ως μηχανικής μεθόδου.

Ανάμεσα σ᾽ αυτά τα άκρα βρίσκεται η εκκλησιαστική οδός της ταπείνωσης, της νήψεως, της μετάνοιας και της αγάπης. Η χάρη δεν αγοράζεται με κόπο ούτε επιβάλλεται με τεχνική· γίνεται δεκτή μέσα στην ελεύθερη ανταπόκριση του προσώπου.

Τελικά, το «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν» είναι η ομολογία ενός ανθρώπου που δεν κρύβει την πτώση του, αλλά ούτε παραιτείται από την ελπίδα. Η πιο βαθιά καρποφορία του δεν είναι να ακούγεται διαρκώς στα χείλη· είναι να γίνεται ολόκληρη η ζωή μια σιωπηλή επίκληση, μια ευχαριστία, μια πράξη ελέους.

 

Βιβλιογραφία:

Γιουνγκ Καρλ, Ψυχολογία της θρησκείας.

Γρηγορίου του Παλαμά, Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων.

Διαδόχου Φωτικής, «Εκατό Γνωστικά Κεφάλαια», Φιλοκαλία.

Ησυχίου του Πρεσβυτέρου, «Προς Θεόδουλον, Λόγος περί νήψεως και αρετής…», Φιλοκαλία.

Ισαάκ του Σύρου, Λόγοι ασκητικοί.

Ιωάννου της Κλίμακος, Κλίμαξ.

Νικηφόρου του Μονάζοντος, «Περί νήψεως και φυλακής καρδίας…», Φιλοκαλία.

Πέτρου του Δαμασκηνού, Ασκητικά κείμενα, Φιλοκαλία.

Συμεών του Νέου Θεολόγου, Κατηχήσεις και Ύμνοι.

Φρανκλ Βίκτορ, Αναζητήσεις περί νοήματος.

 

 

Κοινοποίηση:
[Ψήφοι: 0 Βαθμολογία: 0]
Both comments and pings are currently closed.
Powered by WordPress and ShopThemes