Δὲν θὰ τὸ πιστέψετε, καλοί μου φίλοι. Ὅλες οἱ χῶρες, ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλη, ἐγκαταλείπουν τὶς ὀθόνες στὰ σχολεῖα, καὶ ἐπιστρέφουν στὸ παραδοσιακὸ μολύβι καὶ χαρτί! Ὅλα ξεκίνησαν ἀπὸ τὴ χρήση τῶν κινητῶν, γιὰ νὰ καταλήξουν στὴν κατάργηση καὶ τῶν ὀθονῶν! Τὰ παθήματα τῶν χωρῶν ποὺ εἶχαν αὐτὲς ὡς μέσο διδασκαλίας εἶναι ἀποκαλυπτικά. Πέραν ἀπὸ τὶς ἀπόψεις τῶν εἰδικῶν, ποὺ ἐπιτέλους ἄρχισαν νὰ εἰσακούονται. Ἔστω καὶ τώρα ποὺ εἶναι θέμα χρόνου ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη νά… γράφει καὶ νὰ διαβάζει γιὰ τὸν μαθητή! Ἀλλ’ ἀξίζει νὰ πάρουμε τὰ πράγματα μὲ τὴ σειρά τους…
[1]
* * *
Κι ἂς ἀρχίσουμε ἀπὸ τὸ παράδειγμα, τὸ πλέον ἀποκαλυπτικό, τῆς Σουηδίας [2], ποὺ ἀποτελεῖ καὶ τὴν πλέον ψηφιοποιημένη χώρα τῆς Εὐρώπης.
Λοιπόν, μὲ τὸ ποὺ ἀνακαλύφθηκαν οἱ ὀθόνες θὰ λέγαμε, δηλαδὴ τὸ ἔτος 2009, ἡ Σουηδία, πρώτη καὶ καλύτερη, ἀντικατέστησε τὰ σχολικὰ βιβλία μὲ τὶς ὀθόνες. Τώρα δαπανᾶ μεγάλα ποσὰ (κάπου 120 ἑκατ. εὐρώ), γιὰ νὰ τὰ ἐπαναφέρει! Ἀποδείχθηκε περίτρανα ἐκεῖ, ὅτι ἡ τεχνολογία ἀπὸ μόνη της δὲν ἐγγυᾶται καλύτερη ἐκπαίδευση, μπορεῖ δὲ νὰ τὴν κάνει ἀκόμη χειρότερη!
Τότε τὰ σχολικὰ βιβλία ἀπομακρύνθηκαν ἀπὸ τὰ θρανία καὶ τὶς τσάντες τῶν μαθητῶν, ὅπως καὶ ἀπὸ τὶς σχολικὲς βιβλιοθῆκες, καὶ τὴ θέση τους πῆραν τὰ laptops καὶ τὰ tablets! Οἱ μαθητὲς συνδέονταν σὲ πλατφόρμες γιὰ ἀνάγνωση, γραφὴ καὶ ὑποβολὴ ἐργασιῶν, ἡ δὲ τάξη ἀναδιαμορφώθηκε γύρω ἀπὸ τὶς ψηφιακὲς συσκευές!!
Στόχος ἦταν ἡ νέα γενιὰ νὰ ἔχει ὡς βάση τὴν τεχνολογία, νὰ ἀναπτυχθοῦν οἱ ψηφιακὲς δυνατότητες στὴ μάθηση, νὰ διευρυνθεῖ ἡ πρόσβαση στὴ γνώση, νὰ ἐκσυγχρονιστεῖ ἡ διδασκαλία καὶ οἱ ὀθόνες νὰ καταστοῦν τὰ ἐργαλεῖα γιὰ τὸ αὔριο! Ἤθελαν οἱ ὀθόνες νὰ κάνουν τὴ μάθηση πιὸ σύγχρονη, σαφῶς ἐνδιαφέρουσα καὶ ἀπολύτως ἀποτελεσματική!
Στὴ λογικὴ αὐτὴ προσαρμόστηκαν ὅλοι. Μαθητὲς καὶ ἐκπαιδευτικοί. Ἔτσι ἡ ψηφιακὴ τάξη ἔφθασε νὰ θεωρεῖται σύμβολο προόδου καὶ μάλιστα πρωτοποριακῆς! Ἡ δὲ τεχνολογία παρουσιαζόταν ὡς τό… μέλλον τῆς ἐκπαίδευσης! Ἀκόμη καὶ στὰ παιδιὰ τοῦ νηπιαγωγείου δόθηκαν tablets, ποὺ ἦταν μάλιστα καί… ὑποχρεωτικὴ ἡ χρήση τους!!
Οἱ ἐξελίξεις στὶς ἴδιες τὶς συσκευές, ἡ κάθετη πτώση τῶν τιμῶν τους, ἀλλὰ καὶ ὅσα συνέβησαν μὲ τὸν κορωνοϊό, διευκόλυναν τὰ μέγιστα αὐτὸ τὸ ἐγχείρημα. Ἡ ἴδια ἡ Σουηδία ἦταν ἀπ’ τὶς χῶρες ποὺ ἐπένδυσαν τὰ περισσότερα στὴ χρήση τῆς τεχνολογίας στὰ σχολεῖα. Τὸ ὅραμά της ἦταν νὰ μπεῖ δυναμικὰ στὴν ψηφιακὴ ἐποχή, ὅπως ἔλεγε. Καὶ γιὰ τοῦτο στόχευε νὰ μετατρέψει τὸ ἐκπαιδευτικό της σύστημα, ὡς τὸ πλέον ψηφιοποιημένο τοῦ κόσμου! Καὶ τὸ κατόρθωσε αὐτὸ σὲ τέτοιο βαθμό, ποὺ ἔγινε πρότυπο πρὸς μίμηση!!
Κι ὅλα αὐτὰ δὲν ἔγιναν τυχαῖα. Συμβαίνει ἡ Σουηδία νὰ εἶναι μία χώρα «παραγωγῆς ἑταιρειῶν τεχνολογίας» στὴν Εὐρώπη, ὅπως λέγεται, ἡ ἀξία τῶν ὁποίων προσεγγίζει τὸ 1 δισεκ. εὐρώ.
Μὲ τὸ πέρασμα τοῦ χρόνου ὅμως, γονεῖς καὶ ἐκπαιδευτικοί, ἄρχισαν νὰ ἀνησυχοῦν. Παρατήρησαν ὅτι ἡ συνεχὴς χρήση ὀθονῶν στὴν τάξη, δὲν εἶχε τὰ ἀναμενόμενα ἀποτελέσματα. Τὰ παιδιὰ δυσκολεύονταν νὰ συγκεντρωθοῦν. Δυσκολεύονταν στὸ νὰ κατανοήσουν (ψηφιακὰ) κείμενα καὶ νὰ ἐπεξεργασθοῦν τὶς σχετικὲς πληροφορίες. Δυσκολεύονταν ἀκόμη καὶ στὸ νὰ γράψουν. Ἡ δὲ ποιότητα τῶν ἐργασιῶν μειώθηκε κατὰ πολύ. Σύμφωνα μὲ στοιχεῖα τοῦ BBC 1 στοὺς 4 μαθητὲς ἡλικίας 15-16 ἐτῶν δὲν πλησίαζε κἄν οὔτε αὐτὸ τὸ βασικὸ ἐπίπεδο κατανόησης κειμένου!!
Ἐπιπλέον παρατηρήθηκαν φαινόμενα ἐπηρεασμοῦ τῆς ἐγκεφαλικῆς ἀνάπτυξης τῶν παιδιῶν, κόπωσης τῶν ματιῶν τους, προβλήματα στὸν ὕπνο τους, ὅπως καὶ στὴν ψυχικὴ καὶ αἰσθηματική τους κατάσταση. Κι ἀκόμη ἀνεπίτρεπτο ἄγχος, μικρότερη κοινωνικὴ ἐπαφή, μειωμένη συμμετοχὴ στὴν τάξη κ.λπ.
Πέραν τοῦ ὅτι οἱ μαθητὲς ἔφθασαν νὰ παίζουν διαδικτυακὰ παιχνίδια, νὰ μπαίνουν στὰ κοινωνικὰ δίκτυα, νὰ περιηγοῦνται στὸ διαδίκτυο κ.λπ. καὶ μάλιστα κατὰ τὴ διάρκεια τῶν μαθημάτων.
Οἱ ἐκπαιδευτικοὶ δὲν εἶχαν νὰ κάνουν μόνο μὲ τὴν διδασκαλία τῶν μαθημάτων, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν διαχείριση ὅλων αὐτῶν τῶν προβλημάτων, γεγονὸς ποὺ μείωνε κατὰ πολὺ τὴν ἀπόδοσή τους.
Ὅλα αὐτὰ εἶχαν πλέον κι ἕνα ἄλλο ἀρνητικὸ ἀποτέλεσμα γιὰ τὴν ἴδια τὴ χώρα. Ἀπὸ τὶς κορυφαῖες θέσεις ποὺ κατεῖχε στὴ βαθμολογία τῆς PISA, δηλαδὴ τοῦ Συστήματος Ἀξιολόγησης τοῦ ΟΟΣΑ γιὰ τὴν ἐκπαίδευση, ἔπεσε κατακόρυφα τὸ 2012, τὸ δὲ 2022 – μετὰ ἀπὸ μία σύντομη ἀνάκαμψη – βυθίστηκε καὶ πάλι καὶ μάλιστα στοὺς τομεῖς τῶν μαθηματικῶν καὶ τῆς ἀνάγνωσης!
Ἔτσι σὲ διαβούλευση ποὺ ἔγινε τὸ 2023, στὴν ὁποία συμμετεῖχαν ἀκαδημαϊκοὶ ἐρευνητές, ἐκπαιδευτικοὶ ὀργανισμοί, δημόσιοι φορεῖς καὶ δῆμοι, τὸ συμπέρασμα στὸ ὁποῖο κατέληξαν ἦταν τοῦτο: Ἡ τεχνολογία προκαλεῖ προβλήματα στὶς τάξεις!
Κατόπιν αὐτοῦ ἀποφασίστηκε ἡ ἄμεση ἐπιστροφὴ στὰ βιβλία καὶ τὴν παραδοσιακὴ μάθηση. «Προσπαθοῦμε νὰ ἀπαλλαγοῦμε ἀπὸ τὶς ὀθόνες ὅσο τὸ δυνατὸν περισσότερο», λένε πλέον ἐκεῖ οἱ ἁρμόδιοι. Καὶ πὼς «τὰ μαθήματα χωρὶς ὀθόνη δημιουργοῦν καλύτερες συνθῆκες γιὰ νὰ συγκεντρωθοῦν τὰ παιδιὰ καὶ νὰ ἀναπτύξουν τὶς δεξιότητές τους στὴ γραφὴ καὶ τὴν ἀνάγνωση». Τὸ δὲ σύνθημα τῆς Κυβέρνησης εἶναι τοῦτο πλέον: «Ἀπὸ τὶς ὀθόνες στὰ βιβλία»!!
* * *
Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνο ἡ Σουηδία. Εἶναι καὶ ἡ Δανία ποὺ ἀποσύρει τὶς ὀθόνες καὶ ἐπιστρέφει στὸ χαρτὶ καὶ τὸ μολύβι, ἀνατρέποντας μία πορεία 15ετοῦς ψηφιακοῦ μετασχηματισμοῦ στὰ σχολεῖα. Ἡ πρωθυπουργός της ἀνακοίνωσε ἤδη τὴν ἐπιστροφὴ στὸ παραδοσιακὸ μοντέλο μάθησης. Ὅπως καὶ στὴν καταπολέμηση τῆς ἐξάρτησης ἀπὸ τὶς ψηφιακὲς συσκευές, ὅπως εἶπε. Μάλιστα θὰ ξοδέψει μεγάλα ποσὰ (1,2 δισεκ. κορῶνες), γιὰ τὸ ἐπιτύχει αὐτό.
Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι ἡ Δανία ἤδη συγκαταλέγεται στὶς χῶρες ἐκεῖνες (ὅπως π.χ. ἡ Αὐστραλία) ποὺ ἔχει θεσπίσει αὐστηροὺς περιορισμοὺς καὶ ἀπαγορεύσεις στὴν πρόσβαση τῶν παιδιῶν καὶ τῶν ἐφήβων κάτω τῶν 15 ἐτῶν στὰ κοινωνικὰ δίκτυα.
Παγκοσμίως, γονεῖς καὶ ἐκπαιδευτικοί, ἀσκοῦν ὅλο καὶ μεγαλύτερες πιέσεις στὶς κυβερνήσεις τους γιὰ τὴ λήψη μέτρων κατὰ τῶν ὀθονῶν στὰ σχολεῖα.
Ἤδη σὲ πρόσφατη ἀνακοίνωση τοῦ ΟΗΕ ἀναφέρεται ὅτι περισσότερες ἀπὸ 60 χῶρες ἔχουν θεσπίσει διάφορα μέτρα. Δηλαδὴ παρατηρεῖται ὅτι διαμορφώνεται ἕνα παγκόσμιο ρεῦμα κατὰ τῆς χρήσης ὀθονῶν στὰ σχολεῖα καὶ μάλιστα στὴν ἐποχὴ τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης.
Στὶς ΗΠΑ 16 πολιτεῖες ἔχουν καταθέσει νομοσχέδια γιὰ τὸν περιορισμὸ τῆς χρήσης τῆς τεχνολογίας στὶς αἴθουσες διδασκαλίας. Στὸ Λὸς Ἄντζελες 12 γονεῖς ξεκίνησαν τὴ σχετικὴ δράση μὲ τὸ «Schools Beyond Screens». Ἤδη στὴν προσπάθειά τους ἐντάχθηκαν χιλιάδες γονεῖς καὶ ἐκπαιδευτικοὶ σὲ ὅλες τὶς ΗΠΑ.
Στὶς Σεοὺλ ποὺ τὸ 95% τῶν μαθητῶν ἔχουν χρησιμοποιήσει ἐργαλεῖα τεχνητῆς νοημοσύνης, τὸ δὲ 90% τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἐκφράζει μεγάλη ἀνησυχία γιὰ τὴν αὐξανόμενη ἐξάρτηση τῶν μαθητῶν ἀπὸ τέτοιες τεχνολογίες!! [1]
***
Καὶ τώρα ἂς δοῦμε, ὅσο ἐπιγραμματικὰ γίνεται, τὶς ἐπιπτώσεις ἀπὸ τὴ χρήση τῆς τεχνολογίας στὰ σχολεῖα, σύμφωνα πάντα μὲ τὶς ἐπιστημονικὲς ἔρευνες καὶ μελέτες. Ἔχουμε λοιπὸν …
1. Μείωση τῆς προσοχῆς καὶ τῆς συγκέντρωσης. Παρατηρήθηκε διάσπαση προσοχῆς στὰ παιδιὰ καὶ δυσκολία ἑστίασης, καθὼς ὁ ἐγκέφαλος συνηθίζει στὶς γρήγορες ἐναλλαγὲς τῶν εἰκόνων καὶ τῶν πληροφοριῶν. Μάλιστα παρατηρήθηκε ὅτι εἶναι ἐξαιρετικὰ δύσκολη ἡ κατανόηση μεγάλων κειμένων καὶ ἡ διατήρηση τῆς συγκέντρωσης σ’ αὐτά.
2. Ἀσθενέστερη μνήμη, ἀντίληψη καὶ κριτικὴ σκέψη. Καὶ τοῦτο γιατί ἡ ἀνάγνωση στὶς ὀθόνες ὁδηγεῖ σὲ ἐπιφανειακὴ κατανόηση καὶ σαφῶς χειρότερη ἐπεξεργασία τῶν πληροφοριῶν, σὲ σχέση μὲ τὰ βιβλία. Πέραν τοῦ ὅτι ἐπηρεάζει ἀκόμη καὶ αὐτὴ τὴν ἐγκεφαλικὴ ἀνάπτυξη τῶν παιδιῶν. Διαπιστώθηκε μάλιστα ὅτι τὰ παιδιὰ ὁδηγοῦνται στὴν «παθητικὴ κατανάλωση πληροφοριῶν», πρᾶγμα τὸ ὁποῖο περιορίζει τὴν ἱκανότητά τους γιὰ κριτικὴ σκέψη.
3. Μείωση τῆς ἱκανότητας γραφῆς καὶ τῆς ποιότητας τῶν ἐργασιῶν. Καὶ μάλιστα σὲ τέτοιο βαθμό, ποὺ τίθεται σὲ κίνδυνο ἀκόμη καὶ ὁ γραπτὸς λόγος!
Στὴν Αὐστραλία ποὺ ἤδη ἀπέσυρε κι αὐτὴ τὰ tablet ἀπὸ τὴν πρωτοβάθμια ἐκπαίδευση, διαπιστώθηκε ὅτι τὰ παιδιὰ ποὺ πρωτοαντίκρυσαν μία κόλλα χαρτί, δὲν ἤξεραν πῶς νὰ χρησιμοποιήσουν τὸ στυλὸ καὶ μὲ τὸ δάκτυλό τους ἔκαναν πάνω στὸ χαρτὶ τὶς κινήσεις ποὺ γίνονται στὶς ὀθόνες ἁφῆς!!!
Σὲ ἔρευνα ποὺ ἔγινε στὶς Εὐρωπαϊκὲς χῶρες, τὸ 1/3 τῶν μαθητῶν ἀπάντησε ὅτι δυσκολεύονται νὰ γράφουν μὲ στοιχειωδῶς εὐανάγνωστο τρόπο, τόσο μὲ κεφαλαῖα ὅσο καὶ μὲ μικρὰ γράμματα!! Ἀλλά, ἂν θὰ συνεχιστεῖ αὐτό, οὔτε καὶ στὶς ὀθόνες – λίγο ὥς πολὺ – δὲν θὰ μποροῦν πιὰ νὰ γράψουν!! Καί, ὅπως νὰ τὸ κάνουμε, δὲν ἀναπληρώνονται οἱ λέξεις οὔτε μὲ τὰ emoji, οὔτε μὲ τὰ βίντεο δηλαδὴ τὶς περαιτέρω ὀθόνες!
Ἔρευνα τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Λοὺντ τῆς Σουηδίας διαπιστώνει ὅτι «οἱ περισσότεροι μαθητὲς θέλουν νὰ διαβάσουν βιβλία, ἀλλὰ δυσκολεύονται νὰ βροῦν πῶς θὰ τὸ κάνουν»!!!
Ἂς προσέξουμε κι αὐτό: Ἡ ὅλη κατάσταση ἔχει συμβάλει κατὰ πολὺ ἀκόμη καὶ στὸ πτωχὸ λεξιλόγιο τῶν παιδιῶν καὶ τῶν νέων, ποὺ ὅλο καὶ πτωχαίνει! Οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ποὺ διορθώνουν τὰ γραπτὰ τῶν πανελληνίων ἐξετάσεων στὴ Χώρα μας, ξεκάθαρα τὸ λένε: «Περίπου 8 στὰ 10 γραπτὰ εἶναι δύσκολο νὰ καταλάβεις μὲ μία ἀνάγνωση τί λένε»!!
4. Ἄγχος καὶ κατάθλιψη. Αὐτὸ εἶναι περισσότερο κατανοητὸ καὶ ἀπὸ τὴ χρήση τῶν κοινωνικῶν δικτύων, ἡ ὁποία συνδέεται ἄμεσα μὲ αὐξημένα ποσοστὰ μοναξιᾶς, χαμηλῆς αὐτοεκτίμησης καὶ ψυχικῶν διαταραχῶν.
5. Κοινωνικὴ ἀπομόνωση. Καὶ τοῦτο γιατί τὰ παιδιὰ ἀντικαθιστοῦν τὶς ἐπαφές τους μὲ τὰ ἄλλα παιδιά, ἀλλὰ καὶ μὲ αὐτὸ τὸ παιχνίδι τους, μὲ τὰ ψυχρὰ ψηφιακὰ μέσα. Μάλιστα παρατηρήθηκε ἀκόμη καὶ μείωση τῆς συμμετοχῆς τους στὴν τάξη. Στὸ Κάνσας τῶν ΗΠΑ ἀκόμη καὶ ἡ ἀπαγόρευση τῶν κινητῶν στὶς τάξεις, βελτίωσε κατὰ πολὺ τὴν ἀλληλεπίδραση τῶν μαθητῶν τόσο μεταξύ τους, ὅσο καὶ μὲ τοὺς δασκάλους τους καὶ τὴν ὅλη συμμετοχή τους στὴν τάξη.
6. Σωματικὰ προβλήματα, ὅπως αὐτὰ τοῦ ὕπνου, τῆς κόπωσης τῶν ματιῶν, τῆς ξηροφθαλμίας καὶ τῆς ραγδαίας αὔξησης τῆς μυωπίας στὰ παιδιά, τῆς παχυσαρκίας, τῆς μειωμένης φυσικῆς δραστηριότητας μὲ ὅ,τι αὐτὸ σημαίνει κ.λπ. Εἶναι πολὺ χαρακτηριστικὸ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Εὐζωΐας Παιδιῶν τῆς Δανίας, ἔκρουσε τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, καταγράφοντας ξεκάθαρη τὴν ὑποβάθμιση στοὺς βασικοὺς δεῖκτες τῆς ψυχικῆς καὶ τῆς σωματικῆς τους ὑγείας.
* * *
Καὶ τώρα ἀξίζει νὰ δοῦμε τί συμβαίνει μὲ τὴν ἀνάγνωση τῶν ἐντύπων καὶ τὸ παραδοσιακὸ γράψιμο. Πάντα κατὰ τὶς ἐπιστημονικὲς ἔρευνες καὶ μελέτες συμβαίνουν τὰ ἑξῆς:
1. Βαθύτερη κατανόηση τοῦ κειμένου. Μάλιστα ἂν τὸ κείμενο αὐτὸ εἶναι καὶ ἐκτενές, τότε ἐνεργοποιοῦνται πολλὲς ἀπὸ τὶς νοητικὲς διαδικασίες τοῦ ἐγκεφάλου τῶν παιδιῶν καὶ τῶν ἐφήβων. Τέτοιες εἶναι ἡ διατήρηση τῆς προσοχῆς, ἡ ἀνάκληση προηγουμένων πληροφοριῶν, ἡ σύνδεση ἰδεῶν, ἡ διαμόρφωση προβλέψεων κ.λπ.
2. Καλύτερη κριτικὴ σκέψη. Οἱ μαθητὲς συγκεντρώνονται περισσότερο καὶ μποροῦν νὰ ἀναλύσουν σὲ βάθος τὸ περιεχόμενο. Καὶ πόσο δὲν εἶναι αὐτὴ ἀπαραίτητη γιὰ ὅλους μας σήμερα, ἰδιαίτερα γιὰ τὴ νέα γενιά, μὲ τὸ κατακλυσμὸ τῶν πληροφοριῶν, τῶν ψευδῶν εἰδήσεων, τῶν πάσης φύσεως μηνυμάτων καὶ τῆς παραπληροφόρησης! Τὰ δὲ ἐκπαιδευτικὰ βιβλία συμβάλλουν κατὰ πολὺ ἀκόμη καὶ στὴν ἀνάπτυξη τῆς λογικῆς σκέψης. Καὶ δὲν μιλᾶμε γιὰ τὸ διάβασμα τῶν ποιοτικῶν κειμένων ποὺ ἀναπτύσσουν ἕνα πολὺ μεγάλο φάσμα δεξιοτήτων.
3. Αὔξηση τῶν γνωστικῶν δεξιοτήτων τοῦ ἐγκεφάλου, καθ’ ὅσον εἰδικὰ ἡ γραφὴ μὲ τὸ χέρι εἶναι μία σύνθετη κινητικὴ διαδικασία ποὺ ἐνεργοποιεῖ τὰ κέντρα τῆς μάθησης καὶ τῆς γλώσσας στὸν ἐγκέφαλο [3], κάτι ποὺ δὲν συμβαίνει μὲ τὴν πληκτρολόγηση. Αὐτὸ εἶναι πολὺ σημαντικὸ γιὰ τὰ παιδιὰ καὶ τοὺς ἐφήβους, ἐπειδὴ ὁ ἐγκέφαλός τους βρίσκεται σὲ ἀνάπτυξη. Μάλιστα καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια αὐτῆς τῆς διαδικασίας γίνεται μία ἔντονη ἀναδιοργάνωση τῶν νευρικῶν δικτύων ποὺ ἐνισχύουν τὴ λογικὴ σκέψη, τὸν προγραμματισμὸ καὶ τὸν ἔλεγχο τῆς συμπεριφορᾶς.
4. Βελτίωση τῆς μνήμης. Παρατηρήθηκε ὅτι οἱ μαθητὲς ποὺ κρατοῦν χειρόγραφες σημειώσεις, τείνουν νὰ ἐπεξεργάζονται καὶ νὰ ἀναδιατυπώνουν τὴν πληροφορία, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ θυμοῦνται καλύτερα. Καὶ γενικὰ εἶναι διαπιστωμένο ὅτι συγκρατοῦμε ὅλοι καλύτερα τὶς πληροφορίες ποὺ γράφουμε μὲ τὸ χέρι. Ἔρευνα ποὺ ἔγινε σὲ φοιτητὲς ἔδειξε ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ εἶχαν γράψει κάτι χειρόγραφα διατηροῦσαν τὶς πληροφορίες γιὰ μεγάλο χρονικὸ διάστημα, σὲ σύγκριση μὲ ἐκείνους ποὺ τὶς εἶχαν πληκτρολογήσει. Τὸ χειρότερο ἀποτέλεσμα εἶχαν ἐκεῖνοι ποὺ εἶχαν χρησιμοποιήσει τεχνητὴ νοημοσύνη, καθ’ ὅσον θυμόντουσαν ἐλάχιστα!!
5. Αὔξηση τῆς προσοχῆς. Διαπιστώθηκε ὅτι μακριὰ ἀπὸ τὶς ὀθόνες τὰ παιδιὰ παραμένουν ἑστιασμένα σὲ μία δραστηριότητα καὶ σαφῶς γιὰ περισσότερο χρόνο. Ἔρευνες στὶς ΗΠΑ ἔδειξαν ὅτι οἱ μαθητὲς τείνουν νὰ σημειώνουν χειρότερη βαθμολογία στὰ τέστ κατανόησης μετὰ τὴν ἀνάγνωση ψηφιακοῦ κειμένου, ἀπ’ ὅ,τι ὅταν τὰ διαβάζουν σὲ ἔντυπη σελίδα. «Τὸ ἔντυπο βιβλίο προωθεῖ βαθύτερη συγκέντρωση», εἶναι τὸ συμπέρασμά τους.
6. Ἐνίσχυση τῆς ὑπομονῆς. Βλέπετε ἡ παραδοσιακὴ μάθηση δὲν προσφέρει ἐκείνη τὴν «ἄμεση ἱκανοποίηση» τοῦ ψηφιακοῦ κόσμου κι ἔτσι οἱ μαθητὲς ἀναγκαστικὰ προσπαθοῦν περισσότερο.
7. Καλύτερη κοινωνικὴ ἀλληλεπίδραση, καθ’ ὅσον οἱ μαθητὲς ἐπικοινωνοῦν πρόσωπο μὲ πρόσωπο μὲ τοὺς συμμαθητὲς καὶ τοὺς δασκάλους τους, ἀναπτύσσοντας καλύτερα ἀκόμη καὶ τὴ συνεργασία.
8. Πλούσια σωματικὰ ὀφέλη, ὅπως προστασία τῆς ὅρασης, ποιοτικὸς ὕπνος, ἀνάπτυξη τῆς λεπτῆς κινητικότητας λόγῳ τῆς βελτίωσης ὄχι μόνο τῶν μυῶν τοῦ χεριοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ συντονισμοῦ ματιοῦ – χεριοῦ κ.λπ.
* * *
Γενικά, ὅπως ἔχουν παρατηρήσει οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες, ὅταν γράφει κανεὶς μὲ τὸ χέρι, σκέπτεται. Ὅταν πληκτρολογεῖ κάτι ἢ ἀφήνει κάποιον ἄλλο νὰ γράφει γι’ αὐτὸν (ὅπως συμβαίνει εἰδικὰ μὲ τὴν τεχνικὴ νοημοσύνη) ἡ σκέψη ἀποδυναμώνεται.
Ἐπιπλέον ἀξίζει νὰ τονισθεῖ ὅτι ἡ γλώσσα δὲν εἶναι μόνο μέσο ἐπικοινωνίας, εἶναι καὶ ἐργαλεῖο σκέψης. Κι ὅταν τὸ ἐργαλεῖο αὐτὸ πτωχαίνει, τότε σαφῶς πτωχαίνει καὶ ἡ σκέψη.
Στὶς ΗΠΑ, τὴν Εὐρώπη καὶ τὴν Κίνα ποὺ ὥς τώρα ἀφιερώνεται λιγότερος χρόνος χάρη τῶν ὀθονῶν, οἱ δυσκολίες τῶν μαθητῶν εἶναι μεγάλες καὶ καταφάνερες.
* * *
Εἶναι φανερὸ ὅτι ἡ ψηφιακὴ ἐκπαίδευση, δὲν εἶναι τόσο ἁπλὴ ὅσο φαίνεται. Καὶ ἤδη ἔχει ἀπογοητεύσει ὅλους τοὺς θιασῶτες της. Ἡ παραδοσιακὴ ἀποδεικνύεται ὅτι ἔχει ὅλες τὶς ἀρετές. Καὶ δὲν παύει νὰ εἶναι εὐτυχὲς τὸ γεγονὸς ὅτι ἀνακαλύπτεται καὶ πάλι τώρα ποὺ ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη εἶναι πρὸ τῶν πυλῶν. Βλέπετε ἡ τεχνολογία εἶναι ἐργαλεῖο καὶ μόνο. Ὄχι ὑποκατάστατο τῶν πάντων, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς μάθησης ἢ καὶ αὐτῆς τῆς σκέψης μας.
Σημειώσεις:
[1] Αὐτὸ προκύπτει ἀπὸ τὴν μελέτη τοῦ «Ἰνστιτούτου Ἐρευνῶν καὶ Πληροφόρησης Ἐκπαίδευσης» τῆς Σεούλ, ποὺ πραγματοποιήθηκε σὲ 26.541 μαθητὲς καὶ ἐκπαιδευτικοὺς τὸ 2025.
(Πηγή: “Ορθόδοξος Τύπος”)